اشاره به روح تفرقه‌طلب گرگ صفت آدمى! مى‌گويد: «پس بايد اين گرگ‌خويى را با گرگ‌خويى ديگران تعديل كرد. و گرنه با وحدت گرگان، شهروندان چون گوسفندان طعمه خواهند شد.»[١]

٢- ١٦- قانون‌گرايى يا حكومت قانون‌

در قرن بيستم مفهوم دموكراسى از مفهوم دولت مقيد و مشروط به قا نون جدايى‌ناپذير شده است. برخلاف نظر فلاسفه كلاسيك، دموكراسى به مفهوم حكومت اكثريت لزوماً ضد استبداد و خودكامگى نيست و همان‌طورى كه استبداد اقليت وجود دارد استبداد اكثريت هم ممكن است. در مقابل، حكومت قانون مانع از استبداد فرد و اقليت و اكثريت مى‌شود.[٢]

٢- ١٧- انتخابى بودن زمامداران‌

برخى از پژوهشگران سياسى، دموكراسى را در مفهوم جامع و فراگيرش نقطه مقابل استبداد فردى گرفته‌اند. به‌عنوان مثال موريس دوورژه مى‌گويد: «طريقه‌هاى انتخاب زمامدار تحت دو عنوان دسته‌بندى مى‌شوند:

١- طريقه‌هايى كه نتيجه آنها انتخاب زمامداران به‌وسيله خود افراد است كه معمولًا اين طريقه‌ها دموكراتيك خوانده مى‌شود.

٢- روش‌هايى كه برعكس با تمام قوا از انتخاب زمامداران به‌وسيله افراد مردم جلوگيرى مى‌كنند كه رژيم‌هاى استبدادى مى‌ناميم.»[٣]

٢- ١٨- پاسخ‌گويى و مسئوليت‌پذيرى‌

«كنترل‌گرى بيرونى و حسابرسى از حكام، لازمه حكومت‌هاى دموكراتيك است. در رقابتهاى دموكراتيك، مردم به برنامه‌هاى افراد رأى مى‌دهند. حزب پيروز تعهدات ايجابى‌

[١] - منتسكيو، ب، روح‌القوانين، ترجمه على‌اكبر مهتدى، ١٣٧٠، تهران، اميركبير، ج ١، ص ٦٢.

[٢] - بشيريه، ١٣٧٨.

[٣] - ر. ك: سروش، م، ١٣٧٨، دين و دولت در انديشه اسلامى، قم، دفتر تبليغات اسلامى، ص ١٠٩.