چه كسانى؟ رضايت در چه مواردى؟ حقوق برابر در چه زمينه‌هايى؟ حاكميت چگونه اعمال مى‌شود؟ برخى تلاش كرده‌اند مردمسالارى را براساس شكل حكومت، منابع قدرت، مقاصد حكومت و شيوه تشكيل حكومت تعريف كنند كه باز هم با دشوارى‌ها و ابهامات گوناگون روبه‌رو شده‌اند.[١] به اين ترتيب بايد پذيرفت كه ارائه تعريفى جامع براى مردمسالارى كار ساده‌اى نيست، با اين حال مى‌توان آن را روش تعيين حاكمان توسط مردم در جوامع امروزى دانست كه بر اساس تجربه در ميان روش‌هاى ديگر نتايج بهترى داشته است.

تاريخچه پيدايش‌

معمولًا زمان پيدايش نخستين نظام مردمسالارى را حدود پنج قرن قبل از ميلاد و در يونان باستان اعلام مى‌كنند، با اين حال تحقيقات تاريخى و باستان‌شناسانه اخير نشان مى‌دهد كه ريشه مفهومى و نهادى ايجاد نظامهاى مردمسالار در تمدنهاى قديمى‌تر از يونان و در ميان تمدنهاى شرقى وجود داشته است.[٢] در دوران باستان تجربه دموكراسى يونانى، تجربه منحصر به فردى بود كه در دولت شهرهاى يونان برپا شد. اين نوع نظام سياسى از لحاظ محدود بودن شهروندان، مشاركت مستقيم آنها در تصميم‌گيرى‌هاى سياسى و قانون‌گذارى پديده‌اى جالب بود. پس از آن در سراسر سده‌هاى ميانه يا قرون وسطى نظام مردمسالارى خاصى ديده نمى‌شود. در اين دوره با غلبه مسيحيت بر نظامهاى سياسى در اروپا همه مسائل سياسى توسط كليسا و براساس متون مقدس طراحى و اجرا مى‌شد.

بالاخره تحولات گسترده دوران مرسوم به روشنگرى، زمينه ايجاد اولين نظامهاى مردمسالار در دوران جديد را فراهم ساخت. تاريخچه تحول نظامهاى مردمسالار در كتابهاى مختلف ذكر شده است و نشان مى‌دهد كه «تاريخ انديشه دموكراسى بغرنج و

[١] - هانتينگتون، ١٣٧٣، ص ٨

[٢] - همان، مقدمه، ص ٢٦.