مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢٦١
مقايسه جايگاه نهاد رياست جمهورى در نظامهاى سياسى ايران، آمريكا و فرانسه
دكتر سيد خدايار مرتضوى[١]
مقدمه
بدون ترديد، نهاد رياست جمهورى يكى از دستاوردهاى انديشه سياسى غرب مىباشد كه از نيمه دوم قرن هيجدهم ميلادى در نظام سياسى- حقوقى آمريكا و سپس فرانسه ابداع گرديد و از آن پس مورد اقتباس و استفاده ساير نظامهاى سياسى- حقوقى قرار گرفت. اولين نظام سياسى- حقوقى كه به تأسيس نهاد رياست جمهورى اقدام نمود، نظام رياستى آمريكا بود كه با الهام از نظريه منتسكيو چنين نهادى را بر مبناى اصل تفكيك قوا در قانون اساسى خود در سال ١٧٨٧ ميلادى گنجاند. فرانسه دومين كشورى بود كه بعد از انقلاب كبير ١٧٨٩، اولين جمهورى خود را در ٢١ سپتامبر ١٧٩٢ تشكيل داد و پس از فراز و نشيب هايى سرانجام در قانون اساسى جمهورى پنجم مصوب ١٩٥٨، نقش اصلى در امور سياسى و اجرايى كشور را به رئيس جمهور واگذار نمود. به طور خلاصه سابقه پيدايش نهاد رياست جمهورى را مىتوان چنين بيان داشت:
«از زمان ايجاد ايالات متحد آمريكا و شروع انقلابكبير فرانسه و گسترش نهضت
[١] - عضو هيئت علمى دانشگاه شيراز.