رهبرى چه مثبت چه منفى چندان كه بايد و شايد مهم شمرده نمى شود در حالى كه عملًا نقش يك پيشواى پاك و مدير و مدبر در پيشبرد امور هر جامعه- حتى اگر تمامى برنامه‌ها و مسائل مربوط به آن قانونمند و از پيش تعيين شده باشد- كتمان‌ناپذير است. كارل ريموند پوپر در باب اهميت نداشتن ويژگى‌هاى حاكم در حكومت اعتقاد دارد كه لازم نيست در مورد اين مسأله بحث كنيم كه چه كسى حاكم باشد، حاكم جامعه چه شرايطى داشته باشد، چگونه پرورش بيابد تا صلاحيت حكومت كردن داشته باشد، زيرا هر كسى ممكن است در جامعه روزى به حكومت برسد. بنابراين بهتر است كه تنها به چگونه حكومت كردن بينديشيم، اگر روش حكومت را مشخص كنيم در آن صورت هر كس در اين جايگاه قرار گيرد مجبور است براساس آن روش حكومت كند.[١]

البته هر چند نظام‌مند بودن حكومت و مشخص بودن وظايف هر يك از اركان آن تأثير به‌سزايى در عملكرد صحيح حاكمان دارد لكن نبايد ذوق، دانش، اخلاق و توان مديريتى رهبران و كارگزاران را در اين زمينه دست كم گرفت و تنها به مشخص بودن روش حكومت دلخوش كرد.

٤- چگونگى جبران نارسايى‌هاى ليبرال دموكراسى در مردمسالارى دينى‌[٢]

به اعتقاد نگارنده مردمسالارى دينى كه به فرموده رهبر معظم انقلاب «حرف نو و جديدى است كه توجه بسيارى از ملت‌ها و شخصيت‌ها و روشنفكران عالم را به خود جلب كرده است‌[٣] ... [و] بهترين مارك و روش براى آگاهى دولتمردان نظام اسلامى از وظايف خود است»[٤] با در برداشتن عناصر و ويژگى‌هاى منحصر به فرد مى‌تواند تا حد بسيار بالايى‌

[١] - همان، ص ٣٠٣.

[٢] - براى نگارش اين بخش از جستارى در حاكميت اسلامى، تأليف سيد عباس نبوى بيشترين استفاده را شده است.

[٣] - روزنامه كيهان، ٢٩ آبان ١٣٧٩.

[٤] - روزنامه جمهورى اسلامى، ١٣ آذر ١٣٧٩.