مجموعه مقالات دومين همايش مردمسالارى دينى - جمعى از نويسندگان - الصفحة ٢٣
يكى از دستورهاى امام على (عليهالسلام) به مالك اشتر آن است كه «بخشى از وقت خود را به كسانى اختصاص ده كه به تو نياز دارند، شخصاً به امور آنان رسيدگى كن. در مجلس عمومى با آنان بنشين و براى خدايى كه تو را آفريده است فروتن باش. سربازان و ياران و نگهبانان خود را از آنان دور كن تا سخنگوى آنان بدون نگرانى با تو گفتگو كند. من از رسول خدا بارها شنيدم كه مىفرمود: ملتى كه حق ناتوان را از قدرتمندان بدون اضطراب نستاند، رستگار نخواهد شد.»[١]
نظارت همگانى در قانون اساسى
مرورى بر اصول قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران، ترديدى باقى نمىگذارد كه نويسندگان اين متن حقوقى به خوبى از عهده تدوين تعاليم دينى در قالب متون قانونى برآمدهاند. آنان- كه غالباً از اجتهاد و با آموزههاى اسلامى آشنا بودند و با استبداد و ستم مبارزه كرده بودند- تلاش كردهاند تا با در نظر گرفتن مبناى درستِ نظرى براى حاكميت، همه مقدمات و لوازم حضور مستمّر مردم در صحنه و نظارت همگانى آنان بر اركان حكومت را فراهم آورند.
قانون اساسى ضمن احترام به عقيده و آزادى شهروندان و تساوى آنها در برابر قانون، انتخابات را به عنوان يكى از شناختهشدهترين ساز و كارهاى نظارت همگانى و اعمال خواست مردم به رسميت شناخته است.
طبق قانون اساسى: «در جمهورى اسلامى ايران امور كشور بايد به اتكاى آراى عمومى اداره شود؛ از راه انتخاب رئيس جمهورى، نمايندگان مجلس شوراى اسلامى، اعضاى شوراها و نظاير اينها، يا از راه همهپرسى در مواردى كه در اصول ديگر اين قانون معين مىگردد.»[٢]
[١] - نامه ٥١ نهجالبلاغه
\iُ: وَ اجعَل لِذَوِي الحاجاتِ مِنك قِسماً تُفَرَّغُ لهم فيه شخصَكَ و تَجلس لهُم مَجلِساً عامّاً فتتوا ضَعُ فيه لِلّهِ الّذي خَلَقَكَ و تُعقِدَ عنهم جُندَكَ و أَ عوانَك مِن أَحراسِك و شُرَطِك حَتيّ يُكَلِّمُكَ مُتكِّلمُهُم غيرَ مُتَعتِع فإني سمِعتُ رسولَ اللهِ( ص) يقولُ في غيرِ موطِنٍ: لَن تَقدَّسَ امّةٌ لايُؤ خَذُ لِلضَّعيفِ فيها حَقَّهُ مِنَ القويِّ غيرَ مُتَعتِعٍ\E
.
[٢] - اصل ٦.