تا از دست‌اندازى به منابع عمومى يا تخلف از وظايف قانونى پرهيز كنند. ميزان اثرگذارى و كارآمدى اين نوع نظارت نسبت به كنترل‌هاى رسمى و بيرونى آشكارتر از آن است كه نيازمند توضيح باشد.

٣. برخلاف نظام‌هاى غيردينى كه ضمانت اجراى نظارتها، حداكثر به دوره‌هاى زمانى انتخابات محدود مى‌شود، براساس بينش دينى، از دست دادن شرايط و صفات، موجب بركنارى فورى حاكمان مى‌شود؛ بدون آنكه نيازى به ساز و كارهاى رسمى و تشريفاتى يا گذشت زمان‌هاى قانونى باشد. براى مثال حتى اگر ولى فقيه نيز از عدالت دور شود يا ديگر صفات لازم را از دست بدهد، خود به خود بركنار مى‌شود و نيازى به عزل ندارد.[١]

مزيت مهم‌تر اين است كه از نگاه دينى، نقش مردم تنها به حضور در پاى صندوق‌هاى رأى خلاصه نمى‌شود و اين‌طور نيست كه منتخبان بتوانند پس از انتخاب با افكار عمومى قطع رابطه كنند و در پشت درهاى بسته تصميم‌بگيرند.

در نظام مردمسالارى دينى مردم حق دارند همواره در روند تصميم‌گيرى مشاركت داشته باشند و جز در امورى كه «حكم» قطعى خدا محسوب مى‌شود، از رأى و مشورت آنان استفاده شود؛ حتى اگر در برخى موارد اشتباه كنند.

چنانكه مى‌دانيم در آستانه جنگ احد، پيامبر در مورد چگونگى مقابله با دشمن از ياران خود نظر خواست. اكثريت مسلمانان بر اين رأى بودند كه بايد در بيرون از شهر و در دامنه كوه احد جنگيد. پيامبر با اينكه نظر ديگرى داشت، به رأى اكثريت احترام نهاد و البته نتيجه آن بسيار تلخ و ناخوشايند بود. در چنين شرايطى ممكن بود عده‌اى بر اصل مشورت خرده بگيرند و به سرزنش مردم بپردازند؛ به ويژه با توجه به بى‌وفايى‌هايى كه اكثريت آنها در اوج بحران از خود نشان داده بودند.

اما درست در همين موقعيت آيه ١٥٩ سوره آل عمران نازل شد[٢] و تأكيد كرد كه رمز

[١] - امام خمينى، صحيفه نور، ج ٤، ص ١٩٠.

[٢] - ناصر مكارم شيرازى و ديگران، تفسير نمونه، ج ٣، ص ١٤٢.