اما در خلال مباحث مختلف قرآنى، مواردى وجود دارد كه شامل انواع آزادى سياسى است. علاوه بر اين از پيامبر اسلام (صلي‌الله و عليه‌و آله) و ساير ائمهعليهم‌السلام روايات بسيارى وارد شده است كه بر ضرورت آزادى‌هاى سياسى در انديشه اسلامى دلالت مى‌كند.[١] به اين ترتيب مى‌توان گفت هر چند مباحث مربوط به آزادى‌هاى سياسى در منابع اصلى اسلام يعنى كتاب و سنت به صورت مدون و منسجم نيامده، مبانى آزادى‌هاى سياسى از مباحث موجود در كتاب و سنت قابل استخراج است.

اما در مورد تفاوت اساسى بين آزادى در مدل دموكراسى سكولار و مدل دموكراسى دينى بايد به تفاوت در مرز آزادى در اسلام و آزادى در انديشه ليبراليستى توجه كرد. به طور كلى مرز آزادى در مكتبهاى غربى، حريم خصوصى و اخلاقى افراد جامعه و حقوق متقابل فرد و جامعه است، در حالى كه در اسلام مرز آزادى را مواردى چون حقوق الهى، حقوق خود فرد و حقوق جامعه محدود مى‌نمايد.[٢] در واقع در مدل مردمسالارى دينى، آزادى‌هاى مورد پذيرش، «آزادى‌هاى مشروع» به معناى عام آن هستند، چنان كه در اصل نهم قانون اساسى جمهورى اسلامى تصريح شده است «... هيچ مقامى حق ندارد به نام حفظ استقلال و تماميت ارضى كشور، آزادى‌هاى مشروع را هر چند با وضع قوانين و مقررات سلب كند». بر همين اساس مى‌توان مدعى بود مهم‌ترين محورهاى آزادى سياسى از جمله آزادى مردم در انتخاب زمامداران نظارت بر عملكرد حاكمان، ايجاد تشكل‌هاى مدنى، انتقاد از عملكرد حاكمان و بركنارى زمامداران را مى‌توان از منابع اسلامى استخراج كرد.[٣]

حاكميت مردم: حاكميت ملى به معناى نفوذ و تأثير آراى مردم در تعيين سرنوشت خويش از اصول مردمسالارى يا دموكراسى با هر تعريفى است. البته درباره ماهيت حاكميت و تفاوت يا يكسان بودن مفهوم ملت و مردم يا حاكميت مردم و حاكميت ملى گفتگوهاى‌

[١] - عميد زنجانى، ١٣٧٤، صص ٣٦٥- ٣٦٠.

[٢] - ر. ك: قاسمى، ١٣٨٥، ص ٢٩٧.

[٣] - همان، صص ٣٣٥- ٣٣٣.