و ليبرالى است و نشان مى‌دهد چگونه اختلاف در مبانى فكرى به تدريج موجبات حذف نيروهاى ليبرال دموكرات را از صحنه سياسى ايران انقلابى فراهم مى‌نمايد. لذا ابتدا مفهوم مردمسالارى دينى را توضيح داده و به مؤلفه‌هاى اساسى آن از ديد اين پژوهش مى‌پردازيم:

الف) مفهوم مردمسالارى دينى و شاخص‌هاى آن؛

مفهوم مردمسالارى دينى برداشتى نوين از اسلام است كه بر جنبه‌هاى سياسى اسلام به عنوان دينى جامع و كامل و نقش مردم در امور سياسى جامعه دينى تأكيد دارد. اين نظريه كه به ويژه در ايران بعد از انقلاب اسلامى مطرح شده در مقابل هجمه نظرى و عملى و تبليغاتى نظريه مردمسالارى ليبرالى از طرف غرب، به عنوان بهترين نظام مدرن حكومتى و به منظور تبيين شاخصه‌ها، امتيازات و ويژگى‌هاى نظريه سياسى اسلام از جانب انديشمندان اسلام مطرح گرديده است. جمهورى اسلامى به‌عنوان نظام سياسى برآمده از نظريه مردمسالارى دينى محصول كنار هم قرار گرفتن عناصر و نهادهايى مانند قانون [شريعت الهى‌]، ولايت فقيه و مردم است‌[١] كه دو عنصر ولايت فقاهت و شريعت پايه‌هاى دينى و عنصر مردم پايه مردمسالارى چنين نظامى را فراهم مى‌آورند.

امام خمينى (ره) در معرفى نظريه سياسى اسلام مى‌فرمايند: اسلام فقط عبادت نيست، فقط تعليم و تعلم عبادى نيست، اسلام از سياست دور نيست.[٢] ولله اسلام تمامش سياست است، اسلام را بد معرفى كرده‌اند، سياست مدرن از اسلام سرچشمه مى‌گيرد.[٣] مفهوم مردمسالارى دينى دلالت بر مرجعيت سياسى و اجتماعى اسلام دارد. در اين مقاله به‌دنبال توضيح نكاتى هستيم كه تمايز و تفاوت دو نظريه مردمسالارى دينى و دموكراسى ليبرالى را به‌خوبى به‌نمايش بگذارد، بنابراين، مرجعيت دين در امور سياسى- اجتماعى را به مثابه اولين‌

[١] - ميراحمدى، منصور؛ اسلام و دموكراسى مشورتى؛( تهران: نشر نى، ١٣٨٤)، ص ٣٧٨.

[٢] - امام خمينى؛ صحيفه نور؛ ج ٥، ص ١٠٧،( ٣٠/ ١١/ ٥٧)؛ بيانات امام خمينى در جمع گروهى از فرهنگيان.

[٣] - همان، ج ١، ص ٦٥،( ٢١/ ١/ ٤٣)؛ بيانات امام خمينى در مورد لزوم اهتمام به تبليغات و حفظ وحدت.