مدل بايد بسيارى از جزئيات و تفاوتها را كنار گذاشت.[١] مكفرسون در تحقيقات خود به بررسى چهار مدل از مردمسالارى‌هاى ليبرال پرداخته است،[٢] در جايى كه هلد با گسترده ساختن دوره مورد بررسى خود از يونان باستان تاكنون از ٩ مدل مختلف از دموكراسى صحبت مى‌كند.[٣] از نظر هلد چهار مدل كلاسيك دموكراسى عبارت‌اند از: دموكراسى كلاسيك در يونان باستان، دو مدل دموكراسى ليبرال يعنى دموكراسى حمايتى و دموكراسى تكاملى و دريافت ماركسيستى از دموكراسى مستقيم. چهار مدل معاصر دموكراسى نيز دموكراسى رقابتى نخبه‌گرا، تكثرگرايى، دموكراسى قانونى و دموكراسى مشاركتى هستند. بالاخره مدل «خودمختارى مستقيم» مدل پيشنهادى هلد براى عصر حاضر است. البته هلد در آثار بعدى خود تقسيم‌بندى‌هاى ديگرى نيز در مورد مدلهاى دموكراسى ارائه كرده است.[٤]

به اين ترتيب مى‌توان گفت استفاده از مفهوم مدل براى مقايسه انواع نظامهاى مردمسالار امر رايجى است. به همين دليل در اين مقاله نيز تلاش شده است براى مقايسه و بررسى اختلافات اساسى نظامهاى مردمسالارى غيردينى و سكولار و مردمسالارى دينى (نظام جمهورى اسلامى ايران) از مفهوم مدل استفاده شود.

مبانى نظرى مردمسالارى‌

بررسى مبانى نظرى مردمسالارى نشان مى‌دهد كه اصول و مبانى كنونى نظامهاى مردمسالار در طول قرنها مبارزه براى ايجاد حكومتهاى مطلوب‌تر شكل گرفته است. از نظر تاريخى ريشه اين تحولات به مبارزات طولانى انديشمندان، انقلابيون و مردم با نظامهاى استبدادى در روزگار قرون وسطى باز مى‌گردد. عوامل مختلفى از جمله: مبارزات ميان پادشاهان و بارون‌ها بر سر قلمرو قدرت، فئوداليسم و شورشهاى دهقانى عليه بار سنگين ماليات، گسترش‌

[١] - هلد، همان، ص ٢٣ و ١١١.

[٢] - مكفرسون، همان.

[٣] - هلد، همان.

[٤] -Held ,٢٩٩١ .