بايد رعايت و اجرا شود از اين جهت حكومت اسلامى حكومت قانون الهى بر مردم است.»[١] و قوانين وضع شده‌ديگر در صورتى معتبر و لازم‌الاجر است كه به اذن خداوند باشد.[٢]

نظارت و كنترل مردم‌

نظارت همگانى و مردمى، از هنجارهاى پذيرفته شده در انديشه دينى و اسلامى است كه به صورت فرايندى اجتماعى بر ساخت قدرت اعمال مى‌شود. عموماً در قالب فريضه امر به معروف و نهى از منكر،

النصيحة لائمة المسلمين‌

مورد توجه و بيان قرار گرفته است.

در نظامهاى مردمسالار نيز حق نظارت عمومى بر قدرت و حكومت به رسميّت شناخته شده است و برخى، شاخص دموكراتيك بودن نظامهاى مردمسالار را منوط به وجود و پذيرش اين امر مى‌دانند: «وجود دموكراسى، مستلزم دو اصل نظارت همگانى بر تصميم‌گيرى جمعى و داشتن حق برابر در اعمال اين نظارت مى‌باشد. هر اندازه كه اين دو اصل در تصميم‌گيرى‌هاى يك اجتماع بيشتر تحقق يابد، آن اجتماع دموكراتيك‌تر خواهد شد.»[٣]

در مردمسالارى دينى، به عنوان نظام سياسى دوران غيبت معصوم عليهم‌السلام، اين اصل اهميّت بيشترى دارد، زيرا بر پايه اعتقادات دينى، فقط معصومين اشتباه نمى‌كنند و حاكمان در عصر غيبت نيازمند مراقبت و نظارت جدى‌ترى هستند: «احتمال خطا و اشتباه در مورد ولى فقيه وجود دارد و ممكن است ديگران به خطاى او پى ببرند از اين رو مى‌توان از ولى فقيه انتقاد كرد.»[٤]

به‌طور كلى اهداف نظارت و كنترل در مردمسالارى دينى گسترش خوبى‌ها و نيك‌سرشتى‌ها، پرهيز از بدى‌ها در مجامع عمومى و بهبود و اصلاح رفتار كارگزاران نظام‌[٥] و جلوگيرى از

[١] - همان، ص ٥٣ ٥٢.

[٢] - مصباح يزدى، محمد تقى، نظريه نظام سياسى، ص ٢٤٠،( به نقل از كتاب مردمسالارى دينى، مسعود پور فرد، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، چاپ اوّل ١٣٨٤، ص ٢٤٢).

[٣] - ديويد بيتهام وكوين بويل، دموكراسى چيست؟، ترجمه شهرام تبريزى، چ سوم، تهران: ١٣٨٤، ص ١٧.

[٤] - مصباح يزدى، محمد تقى، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، همان، ص ٦٩.

[٥] - پور فرد، مسعود، مردمسالارى دينى، پيشين، ص ٦٨.