اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٤٠ - منشأهاى انتفاى ظهور خاص در اثبات حكم

\* منشأ اول: منشأ ثبوتى كه عبارت است از انتفاى واقعى و خارجى عنوان خاص. نظير آنكه عام «تجب الصلاة مع الطهارة المائية على كل مكلّف» باشد و خاص «لا تجب الصلاة مع الطهارة المائية على الفاقد» بر آن وارد گردد. سپس عنوان فاقد الماء خارجاً منتفى‌شود. در اينجا بحث در اين است كه شخصى فاقد ماء بوده و بدين سبب از تحت عموم حكم وجوب الصلاة با طهاره مائيه خارج شده است. اكنون پس از زوال عذر و انتفاى عنوان خاص- كه فاقد الماء باشد- و بقاى وقت بايد به حكم عام برگردد و در نتيجه صلاة را اعاده كند؛ چون صلاة با طهارت مائيه را انجام نداده است يا آن كه بايد استصحاب حكم مخصّص كند و در نتيجه صلاة با طهارت ترابيه براى او مجزى است و نياز به اعاده ندارد.

\* منشأ دوم: منشأ اثباتى غير مفهومى- يا اجمال غير مفهومى دليل- است. نظير آنجا كه عام «نساؤكم حرث لكم فأتوا حرثكم أنّى شئتم» باشد و خاص «و لا تقربوهنّ حتّى يطهرن». امّا دليل خاص بين دو امر مردد باشد، بين قرائت بالتشديد «يطّهّرن» كه بر استمرار حكم عدم جواز اقتراب تا اغتسال مرأه از حيض دلالت دارد و بين قرائت بالتخفيف «يطهُرن» كه بر انقطاع حكم حرمت اقتراب به مجرد انقطاع دم دلالت دارد.

در اينجا، در نتيجه اجمال غير مفهومى دليل- كه ناشى از دوران امر بين قراءتين است- اقتراب به زنى كه خون حيضش بند آمده لكن هنوز غسل نكرده، مردّد بين حلّيت و حرمت است، به سبب دوران امر بين حكم عام «فأتوا حرثكم أنى شئتم» كه دلالت بر حليت دارد؛ و استصحاب حكم خاص «لا تقربوهن حتى يطهرن» كه بر حرمت اقتراب به زن حائض دلالت دارد.

\* منشأ سوم: منشأ اثباتى مفهومى- يا اجمال مفهومى دليل- است. نظير آنكه حكم عام دلالت بر جواز استماع مطلق صوت حسن كند و حكم خاص، غناى لهوى را