اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٠ - نظر استاد شهيد و سنجش آن

مقام كلام و استعمال، وجود و تقررى در عالم معنا و مفهوم داشته باشد تا حرف دال بر آن در ظرف كلام بتواند نقش رابط بين معانى را ايفا كند. اگر معناى حرفى، صرف نظر از مقام كلام و استعمال- و تنها از آن نظر كه معناست- قابليت رابط بودن نداشته باشد، لفظ دال بر آن معنا چگونه مى‌تواند در مقام كلام و استعمال بين معانى كلام واحد ايجاد ربط كند و معانى را به هم پيوند داده و از آنها كلام واحد به‌هم پيوسته‌اى بيافريند؟[١].

نظر استاد شهيد و سنجش آن:

استاد شهيد ضمن تفصيلى كه در نظريه تحليلى خاص خودشان درباره معانى حرفيه ارائه كرده‌اند- و در آينده به تفصيل آن خواهيم پرداخت- ايجاديت معناى حرفى را به ايجاديت به معناى وجودى بودن ربط در عالم مفهوم تفسير نموده‌اند. به تعبيرى ديگر، وجود ربطى بودن معانى حرفيه در عالم ذهن. با اين تفسير، ايشان ضمن دفاع از مبناى محقق نايينى، هيچ كدام از دو بخش اشكال محقق خويى را بر محقق نايينى وارد ندانسته بلكه آن را ناشى از عدم التفات به عمق كلام محقق نايينى مى‌داند[٢].

امّا با توجه به نقدى كه بر نظريه استاد شهيد وارد خواهيم كرد، بطلان نظريه محقق نايينى حتمى است؛ زيرا اگر بنا را بر توجيه استاد شهيد بگذاريم، اشكالاتى كه بر نظريه ايشان وارد است، بر آن وارد خواهد شد و اگر توجيه استاد شهيد مورد قبول نباشد و بنا را بر همان فهم ابتدايى كلام محقق نايينى- كه در بيانات تلميذ ارشدش؛ محقق خويى آمده است- بگذاريم، اشكال محقق خويى بر آن وارد خواهد بود.

[١] . محاضرات، ج ١، ص ٦٩، نقل با تصرف و پردازش.

[٢] . بحوث فى علم الاصول، ج ١، ص ٢٤٣.