اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٩٤ - ١ نظر محقق خويى(رحمه الله)

[٣]: ثمره نزاع‌

نتيجه‌اى كه بر اين بحث بارمى‌شود، اين است كه بنابر اينكه سعه و اطلاق افرادى در الفاظ طبايع- يا اسماء اجناس-، جزء موضوع‌له، و از شؤون مقام وضع باشد، از مدلولات گفتارى خواهد بود و در نتيجه، قوانين و قواعد دلالت‌هاى گفتارى بر آن بارخواهدشد. لكن اگر سعه و اطلاق افرادى در معانى اسماء اجناس، ريشه در خارج از مقام وضع داشته باشد، و نتيجه قرائن عقلايى و مقدمات حكمت باشد، از شؤون استعمال به‌شمار آمده و محكوم قواعد و قوانين دلالت‌هاى رفتارى خواهد شد. از جمله نتايج مدلول رفتارى بودن دلالت اطلاقى اسم جنس، ضعف ظهور اطلاقى در مقابل ظهور ناشى از وضع است، و در نتيجه در مقام تعارض عام و مطلق در غالب موارد دلالت عام بر عموم- كه دلالت، وضعى و گفتارى است-، به دليل اقوائيت نسبت به دلالت اطلاقى، حالت قرينيّت بر دلالت اطلاقى به خود گرفته، و در نتيجه، بر دلالت اطلاقى اسم جنس، مقدم خواهد شد.

[٤]: تحرير محل نزاع در نظر اكابر محققين‌

اكابر محققين، در تحرير محل نزاع در مانحن‌فيه، مطالب متفاوتى بيان كرده‌اند كه در اينجا به برخى از مهم‌ترين آنها اشاره مى‌كنيم:

[١]: نظر محقق خويى (رحمه الله):

نظر محقق خويى- در تحرير محل نزاع- با نظر محقق صاحب كفايه در جان و جوهر مطلب يكى است لكن به دليل آنكه بيان محقق خويى رساتر و با تفصيل و تدقيق بيشترى است؛ لهذا در عرضه مطلب، بيان محقق خويى را برمى‌گزينيم.

محورهاى اصلى بيان محقق خويى در تحرير محل نزاع فى مانحن‌فيه، عبارتند از: