اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٣٩ - مقدمه

مطلب دهم: قاعده دلالت عام در موارد مخصص مفهومى‌[١]

اين قاعده در رابطه با حل مشكل تعارض بدوى عام با مفهوم مطرح شده‌است؛ زيرا در موارد تعارض عام با خاص منطوقى، قواعد جمع عرفى بر اساس حكومت يا ورود يا قرينيت و تفسير، يا اظهريت، مشخص و معلوم است؛ لكن در موارد تعارض عام با خاص مفهومى، به دليل اينكه جاى اين تصور وجود دارد كه به دليل ضعف دلالتى مفهوم در برابر عام، قواعد جمع عرفى كه غالبا به تخصيص عام منجر مى‌گردد، جارى نشود و عام بر عموم خود باقى‌مانده و بر خصوص مفهوم، تقدم يابد؛ لازم است درباره وضعيت دلالت عام بر عموم در برابر خاص مفهومى بررسى و تحقيق خاص به عمل آيد تا ضابطه ارتباط دلالتى عام با خاص مفهومى، يا به تعبيرى ديگر، قاعده دلالت عام در موارد تعارض با خاص مفهومى، مشخص شود.

مقدمه:

لازم است پيش از تبيين قاعده دلالتى عام معارض با خاص مفهومى، دو توهم را در رابطه با موضوع بحث برطرف سازيم:

\* توهم نخست: ممكن است چنين پنداشته شود كه در موارد تعارض بدوى عام با خاص مفهومى، به دليل ضعف دلالتى كه در مفهوم وجود دارد، قواعد جمع عرفى‌

[١] . تعارض عموم با مفهوم.