اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٣٧ - \* اشكال و تعليق بر كلام محققين نايينى و شهيد صدر(رحمهما الله)

فرض كلام در مانحن‌فيه عروض حكم دوم بر ضمير عائد به موضوع حكم اول است، بنابراين بين دو حكم وحدت سياق و اتصال كلام وجود دارد، اگرچه دو حكم مستقل از يكديگرند.

بر اساس اين مقدمه مى‌گوييم اتصال جمله مشتمل بر ضمير خاص اگر چه مانع انعقاد و ظهور استعمالى عام در عموم نمى‌شود- چون قرينه دال بر خصوص يعنى ضمير متصل مستقل است- لكن مانع انعقاد ظهور عام در دلالت بر عموم مراد جدّى خواهد بود و در نتيجه موجب اجمال عام در كاشفيت از مراد جدّى خواهد شد. و ورود ضمير در حكم ديگرى غير از حكم عام چنانكه در كلام محقق نايينى آمده تنها موجب حفظ ظهور استعمالى عام خواهد شد، و نمى‌تواند مانع از اجمال ظهور عام در مراد جدّى بشود.

- سخن استاد شهيد (رحمه الله):

عامل دوّمى كه در كلام استاد شهيد براى اختلال ظهور بيان شده است كه عبارت از ظهور مزاحم است نمى‌تواند در عرض قرينيت قرينه قرار گيرد؛ زيرا قرينيت هر قرينه‌اى مبتنى بر ظهور مزاحم است.

در اينجا بايد چنين گفت: قرينه دال بر خلاف ظهور ذوالقرينه گاه ظهور استعمالى ذوالقرينه را مختل‌مى‌كند و گاه ظهور در مرادجدّى آن را، و گاه اساساً هيچ يك از دو ظهور ذوالقرينه را مختل نمى‌كند بلكه به سبب اشتمال بر ظهور جدّى اقوى از ظهور ذوالقرينه در مراد جدّى حجيت دلالت ذوالقرينه بر مراد جدّى نزد عقلاء ساقط مى‌شود چون اضعف است و حجيت دلالت قرينه بر مراد جدّى مقدم مى‌شود.

آنجا كه قرينه بر خلاف ظهور ذوالقرينه، متصل غيرمستقل باشد ظهور استعمالى ذوالقرينه را تغيير مى‌دهد، و آنجا كه قرينه، متصل مستقل باشد ظهور در مراد جدّى را مختل مى‌كند، و آنجا كه قرينه، منفصله باشد هيچ‌يك از دو ظهور ذوالقرينه مختل نمى‌شود بلكه به ملاك اقوائيت، حجيت ظهور قرينه بر حجيت ظهور ذوالقرينه مقدم مى‌شود.