اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٤٢ - بررسى اشكالات

- تبيين راه حل در عالم اثبات:

پس از اين مقدمه، جهت تبيين راه حل از عالم اثبات شروع مى‌كنيم؛ ظهور تصورى و ظهور استعمالى عام در شمول حكم نسبت به هر دو فرد طرف ترديد باقى است. اين به معناى اين است كه مقتضى ظهور جدى عام نسبت به هر دو فرد موجود است.

مانعى كه در اينجا از تأثير مقتضى در ظهور جدى عام نسبت به هر دو فرد جلوگيرى مى‌كند، مخصّص عقلى است، و آنچه به وسيله مخصّص عقلى منع مى‌شود اجتماع حكم بر هر دو فرد است (كه نتيجه ظهور جدى عام نسبت به كلاالفردين است). نتيجه اين مقدار از مانعيت، بقاى ظهور جدى عام نسبت به كلاالفردين ماسوى حالة اجتماعهما فى الوجود است. و به تعبيرى ديگر كاشفيت ظهور استعمالى از ظهور جدى در هر يك از دو فرد باقى است، امّا به صورت عدم وجود فرد ديگر محدود مى‌شود. بنابراين، در اينجا همان‌گونه كه ملاحظه شد كاشفيّت ظهور استعمالى از ظهور جدى، مضيق و محدود شده است، لكن نه به وسيله تقييد و اشتراط اعتبارى و ذهنى، بلكه تقييد در اينجا تقييد تكوينى و خارجى است كه به معناى تضيق دايره وجود است و حجيت- كه اعتبارى عقلايى يا شرعى است- تابع كاشفيت و ظهور است.

- تبيين راه حل در عالم ثبوت:

اما در عالم ثبوت، مقتضاى مطابقت اثبات و ثبوت اين است كه در عالم ثبوت نيز جعل حكم عام در هر يك از دو فرد، به عدم وجود ديگر مقيد شود، همان‌گونه كه در بيان استاد شهيد به عنوان راه حل نخست مطرح گرديد.

با تصويرى كه در اين راه حل ارائه شد جمع بين ظهورين متعارضين، حاصل گشته و محذور عدم تعيّن جعل در موارد مخصّص عقلى اجمالى منتفى است؛ زيرا جعل نه به لحاظ عالم ثبوت و نه به لحاظ عالم اثبات به امر غيرمعين تعلق نگرفته‌است تا محذور استحاله عدم تعيّن متعلق جعل پيش آيد، و تعارض بين عمومين نيز به تقريبى كه بيان شد مرتفع است.