اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٣٤ - بررسى اشكالات

عقلى بايد تنها به آنچه مورد تخصيص است اكتفا كرد و مابقى تحت عام مى‌ماند، بنابراين از طرفى نظر به اينكه شمول عام لكل من الفردين مشروطاً بخروج الآخر، خالى از محذور عقلى است، حكم عام نسبت به هر يك از دو فرد مردد مشروط به خروج فرد ديگر از تحت عام، جارى و سارى است و از طرف ديگر، چون خروج احدالفردين از تحت عام اجمالًا معلوم است، ظهور فعلى عام نسبت به احد الفردين على الاجمال معلوم و ثابت مى‌باشد. در نتيجه، حكم مدلول عليه بالظهور الاجمالى منجز خواهد بود، كه از نظر تنجيز عقلى با تنجز حكم معلوم بالاجمال تفاوتى ندارد[١].

٢) تقريب تفصيلى. حاصل اين تقريب استاد چنين است به دليل علم به خروج احدالفردين بالتخصيص، ظهور عام نسبت به كل واحد من الفردين با ظهور عام نسبت به فرد ديگر معارض خواهد بود.

براى جمع بين اين دو ظهور و رفع تعارض بين آنها، چند راه‌حل پيشنهادى وجود دارد.

راه حل اول:

تقييد ثبوتى حكم منكشف در مورد هر يك از دو طرف تعارض به عدم ثبوت حكم در طرف ديگر. در نتيجه عموم عام باقى مى‌ماند لكن حكم هر يك- كه در مانحن‌فيه متباينين هستند- به عدم ديگرى مقيد مى‌شود.

- اشكال استاد شهيد (رحمه الله) بر راه حل اوّل:

استاد شهيد بر اين راه حل، هم ثبوتاً و هم اثباتاً به شرح زير اشكال گرفته‌اند:

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٩٥. در نقل تقريب استاد شهيد جهت رفع برخى اشكالات، تصرف مختصرى صورت‌گرفته كه بر متأمل مخفى نيست، و آسيبى به روح كلام ايشان وارد نمي‌كند.