اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٧١ - \* استدلال سوم

٣. بنابر دو مقدمه پيشين لازم است جمع محلّى به الف و لام قبل از دخول «كل»، بر مرتبه‌اى از مراتب جمع دلالت كند كه مشتمل بر همه مراتب جمع باشد؛ زيرا مراتب جمع، همگى اجزاى مدلول صيغه جمع‌اند.

در نتيجه، دلالت «كل» داخل بر جمع محلّى به الف و لام بر استيعاب، كاشف از دلالت مدخول «كل» است بر اعلى مرتبه از مراتب جمع كه مستوعب همه مراتب جمع است. بنابراين جمع محلّى به الف و لام فى‌نفسه، بر استيعاب و عموم نسبت به همه مراتب و افراد جمع دلالت مى‌كند.

اشكالات اين استدلال:

بر اين بيان دو اشكال وارد كرده‌اند:

١) همان اشكال نقضى است كه استاد شهيد بر بيان اول واردنمودند.

٢) براى دلالت «كل» بر استيعاب اجزايى مدخول، كافى است كه مدخول «كل»- يعنى جمع محلّى به الف و لام- بتواند بر اعلى مراتب جمع كه مستوعب همه اجزاى جمع است دلالت كند، هرچند نه به عنوان تنها معناى موضوع‌له بلكه به عنوان يكى از مصاديق معناى آن. بنابراين مى‌توان گفت، موضوع‌له جمع محلّى به الف و لام، معناى عامى است كه مصاديق متعددى دارد. يكى از آن مصاديق، اعلى مراتب جمع است كه با دخول «كل» بر جمع محلّى به الف و لام تعين پيدا مى‌كند. بنابراين، دلالت «كل» داخل بر جمع محلّى به الف‌و لام بر استيعاب اجزايى مدخول خويش، كاشف از وضع مدخول در مرحله سابق براى افاده عموم و استيعاب اجزايى نيست.

\* استدلال سوم:

اين بيان بر دو مقدمه استوار است:

١. اصل دلالت جمع محلّى به الف و لام بر عموم و استيعاب مسلّم است. نزاع و بحث در منشأ اين دلالت است كه آيا منشأ آن وضع است، يا مقدمات حكمت؟