اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٥٠ - \* موارد دلالت«كل» بر عموم استغراقى

ندارد، بنابراين بايد ديد آيا دو دالّ ديگر يعنى الف‌ولام و هيئت جمع، بر مجموعيت دلالت دارند يا بر استغراقيت؟

از اين دو دال، بدون شك الف و لام، دلالتى بر مجموعيت يا استغراقيت ندارد؛ زيرا تنها بر تعين مدخول خود دلالت مى‌كند، خواه مدخول الف و لام معناى مستغرق الافراد باشد يا مجموع الافراد.

بنابراين بايد در معناى هيئت جمع تأمل نمود كه آيا بر استغراقيت دلالت دارد يا مجموعيت؟

ممكن است پنداشته شود كه هيئت جمع بر مجموع الافراد دلالت مى‌كند؛ زيرا معناى جمع جز مجموع الافراد يا به عبارتى ديگر افرادى كه در هئيت وحدانى اجتماعى در نظر گرفته شده‌اند كه تمام الافراد است نيست، بنابراين مفاد هيئت جمع، همان مجموع الافراد است و در نتيجه، جمع محلّى به الف و لام نظير «العلماء» در اصل بر استيعاب عموم مجموعى دلالت دارد و دلالت آن بر استيعاب و عموم استغراقى نيازمند قرينه و دليل است.

لكن نادرستى اين پندار روشن است؛ زيرا از يك سو مفهوم جمع، مصاديق بى‌شمارى دارد و شامل هر مصداقى از مصاديق جمع (سه و بيشتر) مى‌شود و استعمال هيئت جمع در هر يك از آنها حقيقى است. از سوى ديگر معلوم است كه اگر مقصود از مجموع الافراد، مجموع آنچه از افراد طبيعت تحقق يافته، در گذشته و حال و آينده باشد قطعاً در موضوع‌له هيئت جمع لحاظ نشده است؛ زيرا از هيئت جمع، مجموع الافراد به اين معنا به ذهن نمى‌آيد و اگر مقصود از آن مجموع الافراد محقق الوقوع در زمان تكلم باشد نيز همين سخن جارى است.

به طور خلاصه مفهوم «مجموع الافراد» خواه افراد محقق الوقوع بالفعل، يا افراد محقق الوقوع فى كل الازمنه، از موضوع‌له هيئت جمع خارج است؛ زيرا از هيئت جمع بيش از سه و بيشتر متبادر نيست و شاهد اين مطلب، صحّت استعمال هيئت جمع در همه مراتب جمع بدون قرينه و مؤونه زائده است بلكه آنچه به مؤونه زائده نيازمند