اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٧٧ - \* بيان استاد شهيد(رحمه الله) در وجوه تقديم مفهوم بر عام

بنابراين اشكال استاد شهيد بر وجه سوم در تقديم اطلاق مفهوم بر اطلاق عام كه مبتنى بر اخصيت مفهوم است وارد نيست، لكن مى‌توان در اشكال بر اين وجه چنين گفت مجرد اخصيت مفاد براى تخصيص و جمع عرفى بين الدليلين كافى نيست بلكه اخصيتى لازم است كه موجب اظهريت دليل اخص شود و اخصيت ناشى از اطلاق موجب اظهريت دليل اخص نيست.

- وجه چهارم:

وجهى است كه مختار استاد شهيد است و آن تقدم اطلاق مفهوم بر اطلاق عام بر اساس حكومت و نظر است؛ زيرا اگرچه مفهوم متوقف بر اطلاق و مقدمات حكمت است و دلالت عام بر عموم بالوضع است، لكن اطلاق دليل حاكم بر اطلاق دليل محكوم مقدم است، اگرچه اطلاق دليل محكوم اطلاق وضعى باشد.

توضيح اينكه در اينجا دو فرض وجود دارد:

١) علم به وحدت جعل در حكم عام و حكم در جزاء قضيه شرطيه. يعنى حكم در «اكرم العالم يا اكرم كل عالم» با حكم در جزاء قضيه شرطيه «اكرم العالم اذا كان عادلًا» چنانچه اين دو حكم متحد در جعل باشند همان‌گونه كه شرط حكم در جزاء را مقيد مى‌كند، حكم در عام را نيز مقيد مى‌كند؛ زيرا فرض بر وحدت حكمين است؛

٢) عدم علم به وحدت جعل و احتمال تعدّد حكمين، در اين صورت مقتضاى اطلاق حكم معلق بر شرط در جمله شرطيه اين است كه حكم معلق بر شرط در جزاء، طبيعى حكم است- طبيعى وجوب اكرام در مثال مذكور- و با توجه به اينكه اين اطلاق، اطلاق در دليل حاكم است و ناظر بر حكم در دليل عام است لذا بر اطلاق عام كه مقتضى ثبوت حكم وجوب اكرام بر مطلق عالم- غيرمقيد به شرط مذكور- است مقدم خواهد بود، و نظير آن است كه در جائى بگويد «اكرم‌