اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٢٧ - نظر استاد شهيد(رحمه الله) در فرق بين تنوين تمكين و تنكير

نظر استاد شهيد (رحمه الله) در فرق بين تنوين تمكين و تنكير:

استاد شهيد بر مبناى آنچه در پاسخ اشكال حلّى فوق‌الذكر بيان كردند كه حاصلش اين بود كه تنوين، دلالت بر وحدت در مقام اثبات دارد، و لذا منافات با كثرت در مقام ثبوت ندارد، مطلبى را در فرق بين دو نوع تنوين كه از آنها به تنوين تنكير و تنوين تمكين تعبير مى‌كنند، نتيجه مى‌گيرند. حاصل مطلب چنين است:

آنجا كه تنوين، بر اسم جنس وارد مى‌شود، دو حالت وجود دارد:

\* حالت نخست: اينكه تنوين، بر اسم جنس وارد شود، و در كلام، لفظى يا قرينه‌اى كه بر تعين معناى اسم جنس دلالت كند، وجود نداشته باشد. اين نوع تنوين، تنوين تنكير است؛ زيرا دلالت بر ابهام و تنكير دارد، چون دال بر واحد غيرمتعين است. و همين وحدت غيرمتعين، منشأ نكره بودن و ابهام معنا در اسم جنس است. نظير «أكرم رجلًا»، يا وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعى‌[١].

\* حالت دوم: آنجا كه در كلام، قرينه‌اى دال بر تعين معناى اسم جنس وجود داشته باشد. خواه اين تعين، تعين استغراقى باشد، نظير «أكرم كل رجلٍ»، و نظير «ألا كل شى‌ء ما خلا الله باطلٌ، و كل نعيمٍ لا محالة زائلٌ»؛ يا اين تعين، تعين افرادى باشد، نظير لفظ رَسُولًا در آيه كريمه: لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌[٢]؛ يا تعين حصصى، نظير «بيوت» يا «رجال» در دو آيه‌

[١] . سوره يس: ٢٠.

[٢] . سوره آل‌عمران: ١٦٤.