اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٤٤ - \* قسم اول مفهوم، لازم اصل منطوق باشد

أف» كه اطلاقش شامل ابوين مشركين نيز مى‌شود، مفهوم موافقت لازم اطلاق اين منطوق، چنين خواهد شد «لا تقتل أبويك المشركين»، اين مفهوم نمى‌تواند «و اقتلوا المشركين كافة» را به ملاك أقوائيت، تخصيص بزند، اگرچه مفهوم را اخص فرض كنيم، بلكه نسبت تعارض مستقر بين آن دو برقرارمى‌شود؛ زيرا ملاك تقدم خاص بر عام در اينجا- كه نظر يا أقوائيت است- فراهم نيست، اگرچه نسبت بين مفهوم و عام- فرضاً- نسبت اخص و اعم مطلق است؛

٣) از آنجا كه مفهوم موافقت، لازم قطعى منطوق است، لذا تصرف در آن در مقام جمع عرفى ممكن نيست؛ على هذا، در مقام جمع عرفى، نسبت بين عام ومنطوق را بايد مدّ نظر داشت، كه اگر ملاك جمع عرفى بين آن دو فراهم بود، جمع عرفى صورت خواهد گرفت وگرنه كار به تعارض مستقر خواهد كشيد.

پس از اين مقدمات، به اصل مطلب مى‌پردازيم.

استاد شهيد در اينجا بيانى دارند كه حاصل آن- با تصرفاتى كه به منظور توضيح يا تكميل، صورت مى‌دهيم- چنين است:

تعارض عام با مفهوم موافقت در يك نگاه كلى، به دو نوع تقسيم مى‌شود:

نوع نخست: تعارض عام با مفهوم موافقت:

نوع اول آنجا كه عام به طور مستقيم، تنها با مفهوم موافقت تعارض دارد و با منطوق به طور غير مستقيم- و به واسطه تعارض با مفهوم- تعارض دارد.

اين نوع تعارض عام با مفهوم موافقت، بر دو قسم است:

\* قسم اول: مفهوم، لازم اصل منطوق باشد

آنجا كه مفهوم، لازم اصل منطوق باشد نه لازم اطلاق آن، نظير: «لا تضربهما» نسبت به «لاتقل لهما أف» يا «عدم جواز الاعتداء على الإنسان» نسبت به «عدم جواز الاعتداء على الزرع و الشجر».