اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٩٣ - \* پاسخ نقد استاد شهيد بر نظريه محقق نائينى(رحمهما الله)

\* نقد استاد شهيد بر نظريه محقق نائينى (رحمهما الله):

استاد شهيد بر نظريه محقق نايينى، دو اشكال زير را وارد مى‌كند:

١) در نظريه ايشان، بين مقام جعل و مقام خطاب خلط شده است به اين صورت كه تنزيل معدومان و غائبان به منزله موجودين در مقام جعل، به جاى تنزيل معدومان و غائبان به منزله حاضران در مجلس خطاب تلقى شده است. آنچه در مانحن‌فيه مورد بحث و نزاع است، تنزيل معدومان و غائبان، به منزله حاضران در مقام خطاب است نه در مقام جعل، و آنچه مقوم قضاياى حقيقيه است، تنزيل غائبان و معدومان به منزله موجودين در مقام جعل و انشاء مى‌باشد كه خارج از محل بحث ماست؛

٢) بر فرض تسليم آن كه در قضاياى حقيقيه، تنزيل معدومان و غائبان به منزله موجودان و حاضران، به لحاظ مقام خطاب صورت مى‌گيرد، اشكال به لحاظ ديگرى رخ مى‌نماياند، و آن اين است كه تنزيل در جايى مفيد و مؤثر است كه «اثر شرعى» مورد تنزيل قرار بگيرد؛ زيرا تنزيل شارع مى‌تواند اثر شرعى منزّل عليه را بر منزّل باركند. لكن در آنجا كه «اثر غير شرعى» است، تنزيل شرعى مؤثر و مفيد نيست؛ چرا كه تنزيل شرعى در آثار غير شرعى كارآمد نيست. با اين توضيح، در مانحن‌فيه سخن در ترتيب آثار شرعى حاضران بر غائبان و معدومان نيست، بلكه سخن در شمول خطاب است كه امرى تكوينى مى‌باشد و نه شرعى؛ بنابراين اثر مورد بحث، بر تنزيل شرعى بار نمى‌شود[١].

\* پاسخ نقد استاد شهيد بر نظريه محقق نائينى (رحمهما الله):

به نظر ما هيچ‌يك از دو اشكال استاد شهيد بر محقق نايينى وارد نيست:

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٣٦٩.