اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٩٠ - \* حق در تحرير محل نزاع

معتقد به دلالت انشاء بر ايجاد معنى است سازگار مى‌باشد، لكن با مبناى محقق خويى كه آن را معقول نمى‌داند، سازگار نيست‌[١].

پاسخ اشكال استاد شهيد (رحمه الله):

ايراد استاد شهيد بر محقق خويى وارد نيست؛ زيرا مقصود از خطاب انشايى، منحصر در دو شق مذكور در كلام استاد نيست، بلكه شق ثالثى نيز وجود دارد كه با مبناى محقق خويى سازگار است و آن اين است كه ادوات خطاب براى ابراز اعتبار نفسانى خطاب وضع شده‌اند، بنابراين مقصود از انشاء خطاب يا خطاب انشايى همان اعتبار نفسانى خطاب است كه ادات براى ابراز آن وضع شده است نظير ديگر ادوات موضوعه براى معانى انشايى كه بنابر مبناى محقق خويى براى ابراز اعتبار نفسانى وضع شده‌اند.

\* حق در تحرير محل نزاع:

ظاهراً محل نزاع بين محققين در «مدلول تصديقى دوّم ادوات خطاب» است و در «مدلول تصورى و مراد استعمالى ادوات خطاب» نزاعى نيست. در مدلول تصديقى دوم نيز بحث در اين است كه آيا مدلول تصورى يا مراد استعمالى اقتضاى اختصاص مدلول تصديقى دوم خطاب به خصوص مشافهين دارد يا ندارد؟ و اگر چنين اقتضايى ندارد، آيا قرينه عقليه بر چنين اقتضايى وجود دارد؟

بنابراين، بحث هرچند لغوى است؛ امّا در مدلول تصديقى دوّم لفظ است كه در نتيجه پاى عقل نيز به ميان كشيده مى‌شود. البته نه عقل محض، بلكه عقلى كه منشأ دلالت تصديقى لفظى است.

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٣٦٧ و ٣٦٨.