اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٨٩ - اشكال استاد شهيد به محقق خويى(رحمهما الله)

داشته و بر شمول غائبين و معدومين دلالت نخواهد داشت. امّا اگر براى خطاب انشايى وضع‌شده‌باشند، شامل غائبين و معدومين نيز خواهند شد.

اشكال استاد شهيد به محقق خويى (رحمهما الله):

استاد شهيد بخش اول كلام محقق خويى در تحرير محل نزاع، مبنى بر اينكه بحث لغوى است نه عقلى مى‌پذيرد. لكن بخش دوم كلام ايشان كه «در بحث لغوى اگر قائل به وضع ادوات خطاب براى خطاب حقيقى شويم، نتيجه، اختصاص خطاب به مشافهين است و اگر قائل به وضع ادوات خطاب براى خطاب انشايى شويم، نتيجه، عدم اختصاص خطاب به مشافهين و شمول آن نسبت به غائبين و معدومين است» را نمى‌پذيرد.

حاصل اشكال استاد شهيد چنين است:

مبنى‌دانستن نزاع در شمول خطاب نسبت به غير مشافهين و عدم آن بر اينكه ادوات خطاب، وضع براى خطاب حقيقى شده‌اند يا خطاب انشايى، صحيح‌نيست؛ زيرا در اين صورت، لازم مى‌آيد كسانى كه قائل به اختصاص خطاب به مشافهين مى‌باشند، قائل به وضع ادوات خطاب براى خصوص خطاب حقيقى باشند. از طرفى وضع ادوات خطاب براى خطاب حقيقى، به معناى آن است كه موضوع‌له ادوات خطاب را مدلول تصديقى؛ يعنى همان قصد تفهيم (كه مقصود از خطاب حقيقى است) بدانند، در حالى كه مشهور قائلين به وضع ادوات براى خصوص مشافهين، قائل به وضع الفاظ براى مداليل تصديقى نبوده بلكه موضوع‌له الفاظ را مدلول تصورى مى‌دانند.

افزون بر اين، اگر مقصود از خطاب انشايى- نزد آنان كه ادوات خطاب را موضوع بر آن مى‌دانند- قصد تفهيم باشد، به همان خطاب حقيقى برمى‌گردد و اگر مقصود، ايجاد خطاب است؛ نظير ايجاد تمنى و استفهام، اين مطلب با مبناى صاحب‌كفايه كه‌