اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٦٣ - \* اشكال استاد شهيد(رحمه الله)

مسلم»[١] و نيز «أفلا تعلّمتَ»[٢] آمده‌اند و گاه با مضمون امر به سؤال نظير آيه كريمه‌ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ[٣] يا روايت «ألّا سألوا؟ ألّا يمّموه؟»[٤] كه همگى بر اين مطلب دلالت دارند كه جاهل به حكم شرعى مسئول است و معذور نيست و در صورت ارتكاب مخالفت واقع در نتيجه جهل، مستحق مؤاخذه و عقاب است. بنابراين، سؤال و فحص از مخصص، قبل از عمل به عام واجب است؛ زيرا عمل به عام بدون فحص از مخصص، موجب تامين عقاب الهى نيست، بلكه منشأ احتمال وقوع در مخالفت واقعِ الزامى است، كه مؤاخذه و عقاب الهى در پى دارد.

\* اشكال استاد شهيد (رحمه الله):

استاد شهيد بر اين دليل اشكال وارد كرده است كه استدلال به اين آيات و روايات، دورى است؛ زيرا دلالت اين آيات و روايات بر وجوب فحص و عدم حجيت عام قبل از فحص، متوقف بر عدم حجيت دلالت عام است بر عموم قبل از فحص؛ زيرا در صورت حجيت دلالت عام بر عموم قبل از فحص، عمل به عام، عمل به حجت بوده و مؤمّن از عقاب خواهد بود.

حاصل اشكال استاد شهيد اين است: دلالت دليل در اينجا، متوقف بر ثبوت مدعاست؛ زيرا مدعا عدم حجيت عام قبل الفحص است و دلالت اين آيات و روايات بر اين مدعا، بر همين مدعا؛ يعنى بر عدم حجيت عام قبل از فحص توقف دارد[٥].

[١] . اصول كافى، ج ١، ص ٣٠.

[٢] . تفسير نورالثقلين، ج ٢، ص ٤١٠، به نقل از امالى طوسى، ص ٢٢٧.

[٣] . سوره نحل: ٤٣.

[٤] . وسائل‌الشيعه، ابواب التيمم، باب ٥، حديث ١.

[٥] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٣٥٨.