اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٢٩ - تأييد مبناى جريان مطلق استصحاب عدم ازلى(حاصل تقريب اول از كلام محقق عراقى(رحمه الله))

در حالى كه اگر قيد، وصف ذات مقيد بالوجود باشد، نفى قيد تنها به نحو سالبه به انتفاى محمول متصور است و اين سالبه به انتفاى محمول، قبل از وجود موضوع حالت سابقه ندارد تا بتوان آن را استصحاب كرد.

نتيجه مقدمات:

نتيجه‌اى كه از اين مقدمات سه گانه گرفته مى‌شود، امكان استصحاب عدم ازلى در قيود مأخوذه در موضوعات احكام است؛ زيرا موضوع در قيود مأخوذه در موضوعات احكام، موضوع با نظر تصورى است كه قيد وجود در آن اخذ نشده است. به تعبير ديگر ذات ماهيت مورد نظر بوده و قيد بر همين ذات ماهيت وارد شده است و نفى قيد از آن، قبل از وجود ماهيت تحقق داشته است. در نتيجه بعد الوجود ماهيت مى‌توان همان عدم‌القيد را استصحاب كرد[١].

تأييد مبناى جريان مطلق استصحاب عدم ازلى (حاصل تقريب اول از كلام محقق عراقى (رحمه الله)):

اين بيان- چنانكه توضيح داده شد- بيان متينى است و با توجه به مقدماتى كه محقق عراقى تمهيد كرده است، اشكالات استاد شهيد بر آن وارد نيست؛ زيرا بر اساس مقدمات ياد شده، قيد عارض بر موضوع، عارض بر ماهيت و ذات موضوع بوده و وجود موضوع در آن لحاظ نشده است. بنابراين، براى استصحاب عدم قيد، همين كافى است كه عدم القيد در مقام ذات- كه ثابت براى ذات و سابق بر وجود موضوع است- استصحاب شود.

اشكال استاد شهيد- كه عمدتاً متوجه شرط اتحاد نقيضين در مرتبه است- به هيچ وجه بر محقق عراقى وارد نيست؛ زيرا مقصود محقق عراقى از تفاوت مرتبه، تفاوت به‌

[١] . رساله لباس مشكوك، جامعه مدرسين قم، ص ١٥٦- ١٦٠.