اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٨٩ - ١ نظريه استاد شهيد(رحمه الله)

دايره عام مقيد به عدم عنوان خاص شده است. مثلًا در «تصدق على كل فقير و لاتتصدق على الفساق» ظهور كاشف عام از مراد جدى، به «الفقير الفاسق» محدود شده است. بعد از كسر و انكسارى كه بين ظهور اقوى «خاص» و ظهور غيراقوى «عام» به وجود آمد، ظهورى كه موضوع قاعده «تطابق اثبات و ثبوت» است، ظهور «الفقير الذى ليس بفاسق» است و از آنجا كه شمول اين قضيه نسبت به فرد مشكوك المصداقيه، مجمل است و ظهورى كه فرد مشكوك را شامل شود در ميان نيست. بنابراين ظهور جدى عام در شمول فرد مشكوك المصداقيه منتفى‌است و همان‌گونه كه گفتيم عام نسبت به شمول فرد مشكوك المصداقيه در سطح مراد جدى دچار اجمال شده است.

بنابر اين سه مقدمه، آنچه در آغاز در رابطه با عدم تماميت مقتضى عام در شمول فرد مشكوك المصداقيه گفتيم روشن شد؛ زيرا از آنچه گفتيم معلوم شد مقتضى در سطح ظهور جدى تام نبوده و مقتضى در سطح ظهور استعمالى نيز كافى‌نيست؛ زيرا ظهور استعمالى عام در جايى اقتضاى كاشفيّت از مراد جدى دارد كه ظهور اقواى معارضى در كار نباشد و آنجا كه ظهور اقواى معارض در كار باشد، مقتضى كاشف از مراد جدى ظهور مستقرى است كه از كسر و انكسار ظهورين حاصل مى‌گردد، و همان‌گونه كه روشن شد مقتضى ظهور حاصل بعد از كسر و انكسار، در شمول فرد مشكوك المصداقيه تام نيست.

\* موارد جواز تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص:

[١]: نظريه استاد شهيد (رحمه الله):

استاد شهيد صدر دو مورد را به عنوان استثناء از قاعده عدم جواز تمسك به عموم عام در شبهه مصداقيه مخصّص ذكر كرده‌اند: