اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٥٣ - تنبيهات

لسان حكومت و نظرى كه در دليل حاكم وجود دارد- على‌رغم انفصال- مانع ظهور عام در اراده جدى حصه زائد مشكوك مى‌شود، و كاشفيت ظهور استعمالى عام را در حصه زائد مشكوك دچار اختلال مى‌كند، و سبب آن فوقيت دليل حاكم نسبت به محكوم و لسان نظر و تفسيرى است كه در دليل حاكم وجود دارد و به معناى تفسير مراد و مقصود از دليل محكوم است.

لسان دليل حاكم لسان نظر و تفسير است و كاشفيت ظهور استعمالى عام از مراد جدى نمى‌تواند در رفع اجمال دليل حاكم موثر افتد، زيرا إجمال دليل حاكم- با لسان نظر- موجب إجمال دليل محكوم مى‌شود، توضيح اينكه لسان نظر و حكومت دليل حاكم مجمل موجب سرايت إجمال به دليل عام كه محكوم است مى‌شود و كاشفيت آن را دچار اختلال مى‌كند.

بنابراين در موارد حكومت و دوران بين اقل و اكثر، اجمال دليل حاكم- خواه متصل مستقل يا منفصل- به دليل محكوم سرايت كرده و موجب اجمال آن نسبت به حصه يا فرد زائد مشكوك مى‌شود.

اما در موارد دوران امر بين متباينين- خواه دليل حاكم متصل مستقل باشد يا منفصل- از آنجا كه دليل حاكم صدمه‌اى به ظهور دليل عام در اراده جدى احدالفردين لاعلى‌التعيين وارد نمى‌كند- به تقريبى كه سابقاً بيان شد- ظهور دليل عام در اراده جدى كلاالفردين و احدالفردين از كار مى‌افتد، و در اين حد دچار اجمال مى‌شود، لكن ظهور آن در اراده جدى احدالفردين لا على التعيين باقى‌مى‌ماند.

تنبيهات:

در خاتمه اين بحث مناسب است به مطالبى كه استاد شهيد به عنوان تنبيهات متعرض شده‌اند بپردازيم. فهرست تنبيهات آن بزرگوار چنين است:

١) امكان تمسك به عام يا عدم آن در موارد شك در اتصال يا انفصال مخصّص داير بين اقل و اكثر؛

٢