اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٣٥ - بحث اول(دلالت كل بر عموم مراد استعمالى يا مراد جدى)

مطلب دوم: مفاد ادات «كل»

پس از مسلم بودن دلالت لفظ كل بر عموم و استيعاب‌[١]، در رابطه با اين دلالت، دو مطلب در ميان اصوليان مورد بحث است:

بحث اول (دلالت كل بر عموم مراد استعمالى يا مراد جدى):

آيا دلالت لفظ «كل» بر استيعاب، عموم مراد استعمالى مدخول را مى‌فهماند، يا عموم مراد جدى را؟ به تعبيرى ديگر آيا لفظ «كل» بر عموم ما يراد من مدخوله دلالت دارد يا بر عموم ما وضع‌له المدخول؟

اگر مدلول لفظ «كل» استيعاب و عموم در مراد استعمالى مدخول باشد، دلالتش بر عموم، متوقف بر جريان اطلاق در مدخول نخواهد بود و در نتيجه در آنجا كه مقدمات حكمت نيز در مدخول جارى نباشد، دلالت «كل» بر عموم و استيعاب مدخول خود تام است. امّا اگر مدلول «كل» استيعاب و عموم در مراد جدى مدخول باشد، دلالتش بر عموم متوقف بر جريان مقدمات حكمت در مدخول خواهد بود.

مشهور اصوليان نظر اول را برگزيده‌اند و لفظ «كل» را دال بر عموم ما وضع له‌المدخول يا مراد استعمالى مدخول مى‌دانند و جمعى از اصوليان از جمله محقق نايينى، نظر دوم را برگزيده و معتقدند دلالت لفظ «كل» بر عموم مدخول، متوقف بر جريان مقدمات حكمت در مدخول آن است.

[١] . با توجه به توضيحاتى كه در اين باره داده شد.