اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٢٥ - تعيين جنسى

و مركب نيست. به همين سبب است كه «كل» بر طبيعت مدخول الف و لام تعيين جنس داخل نمى‌شود و لذا جمله «كل الانسان خير من كل الفرس» معنا ندارد.

البته در دو مورد تنوعى در طبيعت لحاظ مى‌شود كه موجب تكثر در طبيعت بما هى طبيعت مى‌شود نه به لحاظ افراد آن. آن دو مورد عبارتند از:

١) هرجا كه كثرت طبيعت به لحاظ اصناف آن مورد لحاظ واقع شود. مثلًا در انسان، اصناف متعددى از انسان وجود دارد؛ انسان ابيض و انسان اسود؛ انسان عالم و انسان جاهل و در فرس نيز اصناف متعددى وجود دارد. در اين صورت «كل الانسان خير من كل الفرس» به معناى افضليت همه اصناف انسان بر همه اصناف فرس خواهد بود و تكثر مدخول «كل» در «كل الطعام» در آيه كريمه‌ كُلُّ الطَّعامِ كانَ حِلًّا لِبَنِي إِسْرائِيلَ‌[١] به همين لحاظ است. تكثر در اين مورد، تكثر اصنافى است كه با تعين جنسى منافات ندارد.

٢) جايى كه كثرت طبيعت، كثرت به لحاظ مراتب بوده و كلى طبيعى به لحاظ افراد متشكك خود مورد لحاظ قرار گيرد، مانند آيه شريفه‌ وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى‌ عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ[٢] و نيز فرمايش امام باقر (ع) كه فرمودند: «الكمال كل الكمال التفقه فى الدين»[٣]. در اين گونه موارد اگر عهدى در كار نباشد كه مرتبه خاصى از مراتب را برساند، الف و لام افاده تعين مرتبه اعلى را مى‌كند كه متعين بالذات است.

[١] . سوره آل عمران: ٩٣.

[٢] . سوره اسراء: ٢٩.

[٣] . اصول كافى، ج ١، ص ٣٢.