گزيده شهادت نامه امام حسين بر پايه منابع معتبر - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٧٢٩ - مدفن سرهاى ديگر شهيدان كربلا
شهداى كربلا نيز از كوفه به شام، فرستاده شده است؛ ولى در گزارش وقايع مربوط به انتقال اهل بيت امام حسين عليه السلام از كربلا به كوفه و شام و حاضر نمودن آنان در مجلس يزيد، در اكثر نقلها، تنها از سر مطهّر امام عليه السلام سخن به ميان آمده و البته در برخى از متون، اشارهاى به سرهاى ساير شهدا نيز شده است. همچنين منابع معتبر در باره مكان دفن سرهاى شهيدان، ساكت اند و در يافتههاى ما، تنها در ترجمه «الفتوح» ابن اعثم (اثر فارسى مستوفى هروى/ ق ٦ ق)، باز گرداندن سرها و الحاق آنها به بدنهايشان در كربلا در بيستم صفر توسّط امام زين العابدين عليه السلام، گزارش شده است.[١]
مرحوم سيّد محسن امين در أعيان الشيعة مىگويد:
بعد از سال ١٣٢١ هجرى قمرى، در آرامگاه مشهور به «باب الصغير» در دمشق، مقبرهاى را ديدم كه بر سر درِ آن، سنگى نصب بود و روى آن، اين نوشته بود: «اين جا محلّ دفن سرهاى عباس بن على و على اكبر بن حسين و حبيب بن مُظاهر است». پس از دو سال، اين مقبره خراب و بازسازى شد و آن سنگ، برداشته شد و در داخل مقبره ضريحى ساختند و نامهاى بسيارى از شهيدان كربلا را بر آن نوشتند؛ اما حقيقت، اين است كه آن مقبره، بر حسب آنچه بر سر درِ آن بود، منسوب به آن سه سر شريف است و به گمان قوى، انتسابش به آن سرهاى شريف نيز صحيح است؛ چرا كه سرهاى شهيدان، پس از حمل شدن به دمشق و گردانده شدن در شهر و برآورده شدن هدف يزيد (داير بر پيروزى و زهر چشم گرفتن از مردم و خنك شدن دلش)، به ناچار بايستى در يكى از گورستانهاى شهر، دفن مىشدند كه از ميان آنها، اين سه سر، در آرامگاه باب الصغير، مدفون شدهاند و جاى دفنشان حفظ شده است، و البته حقيقت را خدا مىداند[٢].
بنا بر اين، هر چند مكانى كه در باب الصغير دمشق در حال حاضر به عنوان مدفن سر شهدا معروف گرديده، در مورد تعدادى از آنها محتمل است، ليكن دليل روايى يا تاريخىِ قاطع و روشنى بر اين انتساب، وجود ندارد.
[١] در باره اين كه امّ كلثومِ حاضر در واقعه كربلا، همان زينب عليها السلام است يا فرزند ديگر امام على عليه السلام و فاطمه عليها السلام يا آن كه فرزند امام از غير فاطمه زهرا عليها السلام است، ابهامات و اختلاف نظرهايى وجود دارد.
[٢] حَدَّثَني أبي عَن جَدِّي[ الصّادِقِ] عليهما السلام: خَطَبَت امُّ كُلثومٍ ابنَةُ عَلِيٍّ عليه السلام في ذلِكَ اليَومِ مِن وَراءِ كِلَّتِها، رافِعَةً صَوتَها بِالبُكاءِ، فَقالَت:-