دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٠٣ - ١/ ٨ تعداد كشتگان در جنگ

آنچه گزارش شده كه: «تعداد كشته‌هاى لشكر جمل، ده هزار نفر بود»، گرچه در مصادر تاريخى فراوانى نيامده، ولى با خبر امام على ٧ درباره تعداد كشتگان آنها تأييد مى‌شود.

هنگامى كه خبر شورش عايشه به على ٧ رسيد، فرمود: «به خدا سوگند، مى‌دانم آن زن شترسوار، گِرِهى نمى‌گشايد و از گردنه‌اى نمى‌گذرد و به منزلى فرود نمى‌آيد، مگر به سوى گناه، تا خود و كسانى را كه به همراه اويند، در مَهلكه‌اى قرار دهد كه يكْ سومِ آنان كشته شوند، يك سوم آنان فرار كنند و يك سوم بازگردند» و از آن جا كه تعداد سپاه جملْ سى هزار نفر بود،[١] تعداد كشته‌هاى آنان بايد ده هزار نفر باشد.

شيخ مفيد در كتاب الجمل آورده است كه مجموع كشته‌ها [ى دو سپاه‌] به ٢٥ هزار نفر رسيد و اگر از اين رقم، پنج هزار نفرى را كه در سپاه امام ٧ كشته شدند، كم كنيم، بيست هزار نفر خواهند ماند و اين، تأييد كننده متونى است كه تعداد كشته‌هاى سپاه جمل را بيست هزار نفر مى‌دانند.

شيخ مفيد، سپس مى‌گويد:

عبد اللّه بن زبير، در روايتى شاذ، گزارش كرده كه تعداد سپاه آنها [در جمل‌]، پانزده هزار نفر بود. گفته‌اند: «شايد سخن فرزند زبير، صحيح‌تر باشد»؛ ولى اين، روايتى نادرست است؛ زيرا با تمام آنچه اهل علم گفته‌اند، فاصله دارد.

سخن امّ افعى با عايشه كه در عيون الأخبار آمده، اين سخن را تأييد مى‌كند، گذشته از آن كه برخى مصادر، دلالت دارند كه مجموع كشته‌هاى دو سپاه، سى هزار

[١]. ر. ك: ص ٤٩١( تعداد شركت كنندگان در نبرد).