دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٩٩ - ج جدا نشدن از سلاح در جنگ
تنها مانده، ترك مكنيد.
١٧٥١. امام على ٧ در سفارشى كه به سپاه كرد، هنگامى كه آن را به سوى دشمن گسيل داشت: هرگاه بر دشمن فرود آمديد يا دشمن بر شما فرود آمد، لشكرگاهتان بر فراز بلندىها يا دامنه كوهها يا بين رودخانهها باشد، تا براى شما پناه و براى دشمن، مانعى بر سر راه باشد؛ و جنگتان از يك سو يا دو سو باشد و براى خود، ديدهبانهايى در ستيغ كوهها و فراز پشتهها بگماريد، تا مبادا دشمن از جايى كه مىترسيد و يا جايى كه از آن بيم نداريد، بر شما فرود آيد، و بدانيد كه پيشروان لشكر، ديدهبانهاى آناند و ديدهبانها، طلايهداران لشكرند.
بپرهيزيد از پراكندگى! پس هرگاه فرود مىآييد، با هم فرود آييد، و هر گاه كوچ مىكنيد، با هم كوچ كنيد، و هرگاه شب شما را فرا گيرد، نيزهها را گِرداگِرد خود، برپا داريد، و مخوابيد جز اندك، يا آن را مَضمَضه كنيد (لَختى بخوابيد و لَختى بيدار مانيد).
ج جدا نشدن از سلاح در جنگ
١٧٥٢. دعائم الإسلام: به درستى كه [على ٧] نمىپسنديد كه مردى به هنگام نبرد، سلاحش را بيفكند. خداوند عز و جل به هنگام ياد كردِ نماز خوف فرمود: «و اسلحههايشان را برگيرند» و فرمود: «آنان كه كفر ورزيدند، دوست مىدارند كه شما از اسلحهها و وسايلتان غفلت ورزيد كه ناگهان به شما هجوم آورند».
پس برترين كار براى آنان كه در جهاد به سر مىبرند، اين است كه اسلحه را به هيچ روى، از خود جدا مسازند.
ر. ك: ج ٧ ص ٨٧ (شهادت محمّد بن ابى بكر) و ص ٩٥ (اندوه امام).
دانش نامه امير المومنين «٧» بر پايه قرآن، حديث و تاريخ، جلد ٤، ص٣٠٠
د: انتِهازُ الفُرصَةِ
١٧٥٣. الإمام عليّ ٧ في وَصفِ القِتالِ: مَن رَأى فُرصَةً مِنَ العَدُوِّ فَليَنشُز، وَليَنتَهِزِ الفُرصَةَ بَعدَ إحكامِ مَركَزِهِ، فَإِذا قَضى حاجَتَهُ عادَ إلَيهِ.[١]
١٧٥٤. وقعة صفّين: أقبَلَ الأَحنَفُ بنُ قَيسٍ السَّعدِيُّ [في حَربِ صِفّينَ] فَقالَ: يا أهلَ العِراقِ، وَاللّهِ لا تُصيبونَ هذَا الأَمرَ أذَلَّ عُنُقا مِنهُ اليَومَ، قَد كَشَفَ القَومُ عَنكُم قِناعَ الحَياءِ، وما يُقاتِلونَ عَلى دينٍ، وما يَصبِرونَ إلّا حَياءً؛ فَتَقَدَّموا.
فَقالوا: إنّا إن تَقَدَّمنَا اليَومَ فَقَد تَقَدَّمنا أمسِ، فَما تَقولُ يا أميرَ المُؤمِنينَ؟ قالَ: تَقَدَّموا في مَوضِعِ التَّقَدُّمِ، وتَأَخَّروا في مَوضِعِ التَّأَخُّرِ؛ تَقَدَّموا مِن قَبلِ أن يَتَقَدَّموا إلَيكُم.[٢]
ه: الانسِحابُ التّاكتيكيّ
١٧٥٥. الإمام عليّ ٧: الفِرارُ في أوانِهِ يَعدِلُ الظَّفَرَ في زَمانِهِ.[٣]
١٧٥٦. عنه ٧ كانَ يَقولُ لِأَصحابِهِ عِندَ الحَربِ: لا تَشتَدَّنَّ عَلَيكُم فَرَّةٌ بَعدَها كَرَّةٌ، ولا جَولَةٌ بَعدَها حَملَةٌ.[٤]
٩/ ٢
تَأسيسُ القُوّاتِ الخاصَّةِ
١٧٥٧. الإمام الصادق ٧: كانوا شُرطَةُ[٥] الخَميسِ سِتَّةَ آلافِ رَجُلٍ أنصارهُ [أي عَلِيّ ٧].[٦]
[١]. دعائم الإسلام: ج ١ ص ٣٧٢.
[٢]. وقعة صفّين: ص ٤٠٦، بحار الأنوار: ج ٣٢ ص ٥١١ ح ٤٣٧.
[٣]. غرر الحكم: ح ٢٠٠٣.
[٤]. نهج البلاغة: الكتاب ١٦، عيون الحكم والمواعظ: ص ٥٣٠ ح ٩٦٤٤ وفيه« صولة» بدل« حملة».
[٥]. شُرَط السلطان: نخبة أصحابه الَّذين يقدّمهم على غيرهم من جنده. وقال ابن الأعرابي: هم الشُّرَط، والنسبة إليهم: شُرَطِيٌّ؛ والشُرْطة، والنسبة إليهم: شُرْطِيٌّ( النهاية: ج ٢ ص ٤٦٠« شرط»).
[٦]. الاختصاص: ص ٢.