دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٤٠ - ٢ مصارف عام

توزيع مطلوب بيت المال از ديدگاه اسلام، دو ويژگى اساسى را مورد تأكيد قرار مى‌دهد: ١) رعايت عدالت در تقسيم، ٢) حبس نكردن حقوق عمومى.

١. رعايت عدالت در تقسيم: عدالت اقتصادى در توزيع امكانات عمومى در اسلام، داراى دو معيار اصلى است: اولويت تأمين اجتماعى و رسيدگى به طبقات محروم و آسيب‌پذير جامعه و افزايش رفاه آنان؛ رعايت مساوات در زمينه استحقاق‌هاى برابر.

شفاف‌ترين مصاديق اين دو معيار، در سياست‌هاى توزيعى امام على ٧ قابل مشاهده است. در نامه‌هايى كه آن حضرت به كارگزاران خويش نوشته‌است، اختصاص بخشى از منابع بيت المال بر طبقات محروم و كم درآمد، همواره مورد تأكيد قرار گرفته است و تأكيد فراوان ايشان بر لغو امتيازات ناروا و موهوم و اعطاى حقوق برابر بر خويشاوند و بيگانه، عرب و عجم، زن و مرد، و افراد باسابقه و مشهور و افراد گم‌نام، تصوير تابناكى از عدالت انسانى را براى عدالتجويان جهان به نمايش گذاشته است.

٢. حبس نكردن حقوق عمومى: تسريع در انفاق و پرهيز از حبس حقوق عامّه، يكى از ويژگى‌هاى اساسى سياست اقتصادى در اسلام است. اسلام با همه تأكيداتى كه بر لزوم اعتدال و ميانه‌روى و حتى برنامه‌ريزى و اندازه‌گيرى در انفاق ابراز نموده است، در عين حال، حبس بى‌جهت حقوق عامّه را شديدا مذمّت كرده و بر تسريع در انفاق، تأكيد نموده است.

وضعيت مطلوب در انفاق بيت المال را با توجّه به اين دو ويژگى مى‌توان چنين بيان نمود كه هرگاه بر اساس يك برنامه‌ريزى، بخشى از درآمدها براى مورد خاصى درنظر گرفته شود، به‌گونه‌اى كه هم درآمد و هم محل مصرف، هر دو فعلى‌