دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٤١ - ٧/ ٧ پرهيزاندن از قضاوت ستمگرانه و ناآگاهانه

١٦٦٢. امام على ٧: به درستى كه دشمن‌ترينِ آفريدگان، نزد خداوند عز و جل دو كس‌اند: ... و كسى كه مردانى را از ميان نادانان گرد مى‌آورد، گرفتار تاريكى فتنه‌هاست. آدم‌نمايان، او را دانا ناميده‌اند در حالى كه يك روز را به سلامت نگذرانده است. آغاز مى‌كند و چيزى را فراوان گِرد مى‌آورَد كه اندكش از بسيارش بهتر است، تا آن‌گاه كه از آبِ بدمزه، سيراب شود و دانش بيهوده اندوزد. پس ميان مردم، به داورى مى‌نشيند و خود را عهده‌دار گشودن مشكل ديگرى مى‌بيند؛ و اگر با [نظر] قاضىِ پيش از خود مخالفت كند، در امان نيست كه آن [قاضى‌] كه پس از او مى‌آيد، حكم او را بشكند، آن‌گونه كه او با پيشينيان كرد؛ و اگر كارِ سربسته و دشوارى نزد او ببَرَند، ياوه‌هايى چند از رأى خود، آماده مى‌گردانَد و سپس حكم قطعى مى‌دهد.

پس او با فرورفتن در امور مشتبه، گويا در تنيده‌هاى عنكبوت است كه نمى‌داند بر خطاست يا به حقيقت رسيده است. آنچه را خود نپذيرد، علم به حساب نمى‌آورَد و جز آنچه خود بدان رسيده، مذهبى را نمى‌بيند. اگر چيزى را به چيزى قياس كند [و به اشتباه خويش هم پى ببرد]، رأى خود را تكذيب نمى‌كند و اگر حكمى را نداند، آن را مى‌پوشانَد؛ چرا كه از نادانى خويش آگاه است، تا درباره وى نگويند كه نمى‌داند. آن‌گاه جسارت مى‌ورزد و داورى مى‌كند. پس او كليد تاريكى‌هاست، مرتكب شبهات است و سرگردان جهالت‌ها.

از آنچه نمى‌داند، عذر نخواهد تا سالم مانَد و به دانش، از روى قطع و يقين نچسبد تا بهره بَرَد. روايت‌ها را مى‌پراكَنَد، چنان‌كه باد، كاه را زير و رو مى‌سازد. ارثيه‌ها [ى به ناحق تقسيم شده‌] از او مى‌گريند و خون‌ها از او فرياد مى‌كنند. با دادرسى‌اش، ناموس حرام، حلال مى‌گردد و حلال، حرام مى‌شود. نه در صدور حكم آنچه بر او وارد شود، مورد اعتماد است، و نه در آنچه از او سر مى‌زند، شايسته است؛ چرا كه مدّعى دانستن حقيقت است.