ديده‌ها نافذ، و تصميم‌ها يكى بود. آيا مهترانِ سراسر زمين نبودند و بر جهانيان، پادشاهى نمى‌كردند؟ پس بنگريد كه پايانِ كارشان به كجا انجاميد؟ چون ميانشان جدايى افتاد و الفت به پراكندگى انجاميد و سخن‌ها و دل‌ها، گونه‌گون گشت و شاخه شاخه شده، با هم اختلاف كردند و پراكنده شده، با يكديگر نبرد كردند، در اين هنگام، خداوند، لباس كرامت خود را از تنشان بيرون آورد و نعمت فراخ خويش را از دستشان به در كرد و داستان آنان، ميان شما مانْد تا عبرتى براى پندگيرنده باشد.

پس، از حال فرزندان اسماعيل و بنى اسحاق و بنى اسرائيل، پند گيريد كه چه قدر حالت‌ها با هم متناسب است و نمونه‌ها به هم نزديك! در كار آنان به هنگام تشتّت و پراكندگى بنگريد. روزگارى كه كسراها و قيصرها بر آنان پادشاهى مى‌كردند، آنان را از مَرغزارهاى پُر نعمت و درياى عراق و سرزمين‌هاى سرسبز دنيا مى‌ربودند و به زمين‌هايى كه روييدنى‌اش دِرَمْنه‌[١] بود و محلّ وزيدن باد و سختى زندگى، روانه مى‌داشتند. آنان را مستمند و تهى‌دستْ واگذاشتند، هم‌نشينان بيابان و شتر، خوارترين امّت‌ها از جهت خانه، و خشك‌ترينشان از جهت كاشانه و محلّ قرار. به دعوتى روى نياوردند تا بدان چنگ زنند و به سايه الفتى رو نكردند تا به عزّتش اعتماد كنند. حالت‌ها [شان‌] ناپايدار بود، دست‌ها [شان‌] گوناگون، جمعيتْ پراكنده، در بلاى سخت و وادى نادانى از دختران زنده به گور شده و بت‌هاى پرستيده شده، و پيوندهاى بريده شده، و غارت‌هاى پى در پى.

پس بنگريد به نعمت‌هاى خدا بر آنان، هنگامى كه پيامبرى برايشان برانگيخت. با آيينش، طاعتشان را گره زد و بر محور دعوتش، الفت آنان را بازسازى كرد. چگونه نعمت‌ها را با كرامت بر آنان، گسترانْد و جويبارهاى رفاه و آسايش را برايشان روان ساخت. آيين اسلام، آنان را بر سفره بركت‌ها نشانيد. پس در نعمت آن آيين، غرق گرديدند و در خرّمى زندگى، خرامان.

در سايه دولتى قاهر، زندگى‌شان به‌سامان شد و نيكو حالى، آنان را به عزّتى ارجمند كشانيد، و در سايه حكومتى پايدار، كارهاشان استوار گرديد. پس آنان، حكمرانانِ جهانيان شدند و پادشاهانِ سراسر زمين. كار كسانى را به دست گرفتند كه بر آنان حكومت مى‌كردند و بر كسانى فرمان مى‌راندند كه بر آنان، حكم مى‌راندند. نه قناتى بر آنان چشمه مى‌بست، و نه سنگى‌

[١]. گياهى است تلخ كه خاصيت دارويى دارد و جانورِ روده و معده را مى‌كَند.