نخواهند به ترك استعمال آن غير عارف شوند ، نظير پا كه آلت مشى است ، اگر خواهند به استعمال آن ، ماشى مى شوند و اگر نخواهند به ترك استعمال آن ، غير ماشى مى شوند . و جواب امام مبنى بر اين است كه : آن علم ، حاصل است براى هر كس و هيچ كس آن را دفع از خود نمى تواند كرد و هر كه اظهار خلاف كند ، مكابره مى كند ؛ پس تكليف به آن ، از قبيل تكليف به تحصيلِ حاصل است ، پس از قبيل تكليف به «مَا لَا يُطَاق» است . يعنى: روايت است از عبد الاعلى گفت كه: گفتم امام جعفر صادق عليه السلام را كه: نگاه داراد تو را اللّه تعالى، آيا كرده شده در مردمان از جانب اللّه تعالى ، آلتى كه هرگاه خواهند دريابند به آن آلت ، شناخت ربوبيّت و رسالت و امامت را و هرگاه نخواهند ، ترك كنند؟ راوى گفت كه: پس امام عليه السلام گفت كه: نه . گفتم كه: پس آيا مكلّف شده اند به شناخت؟ گفت كه: نه ، بر اللّه تعالى واجب است ظاهر ساختنِ ربوبيّت و رسالت و امامت ، نزد هر كه مكلّف به ايمان به آنها است ؛ چه اللّه تعالى گفته در سوره بقره: تكليف نمى كند اللّه تعالى كسى را مگر آنچه وسعت در قدرت بر آن داشته باشد . و گفته در سوره طلاق: تكليف نمى كند اللّه تعالى كسى را مالى كه نفقه [دهد ]مگر مالى كه داده باشد اللّه تعالى او را آن مال .

.اصل: قَالَ: وَسَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالى: «حَتّى يُعَرِّفَهُمْ مَا يُرْضِيهِ وَمَا يُسْخِطُهُ».

شرح: اين گذشت در حديث سوّمِ اين باب .

[حديث] ششم

.اصل: وَبِهذَا الْاءِسْنَادِ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ سَعْدَانَ رَفَعَهُ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّه ِ عليه السلام .

شرح: بنابر آنچه گفتيم در شرح عنوان اين باب ، عنوان باب سى و چهارم كه «بَابُ