صافي در شرح کافي - قزوینی، خلیل - الصفحة ٥٢٦

كه اختصاص به زمان سابق بر نبوّت ندارد. و شيخ طوسى در كتاب عدّة ، در «فَصْلٌ فِي ذِكْرِ مُقْتَضَى الْأَمْرِ هَلْ هُوَ الْوُجُوبُ أَوِ النَّدْبُ أَوِ الْوَقْفُ وَالْخِلَافُ فِيهِ» گفته كه: الْعِصْيَانُ قَدْ يَكُونُ بِمُخَالَفَةِ الْمَنْدُوبِ إِلَيْهِ ، وَلِأَجْلِ هذَا حَمَلْنَا قَوْلَهُ : «وَعَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى» [١] عَلى أَنَّهُ خَالَفَ مَا نَدَبَ إِلَيْهِ ، وَقَدْ يَتَجَاوَزُ ذلِكَ إِلى أَنْ يُقَالَ فِيمَنْ خَالَفَ الْمَشْوَرَةَ بِأَنَّهُ عَصى ، فَيَقُولُونَ : أَشَرْتُ عَلَيْكَ فَعَصَيْتَنِي . [٢] و قول به اين كه اين مخالفت پيش از زمان نبوّت آدم بوده ، نيز از روى تقيّه است ؛ زيرا كه خطاب «اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ» [٣] و مانند آن ، بى نبوّت ممكن نيست ، موافق آنچه مى آيد در «كِتَابُ الْحُجَّة» در حديث اوّلِ باب دوم كه «بَابُ طَبَقَاتِ الْأَنْبِيَاءِ وَالرُّسُلِ وَالْأَئِمَّةِ عليهم السلام » است . و بعضى مى گويند كه : مراد به آدم در «وَعَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى» اكثر ذرّيّت آدم است ، مثل قول امير المؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه: «اللّهُمَّ إِنِّي أَسْتَعْدِيكَ عَلى قُرَيْشٍ [وَمَنْ أَعَانَهُمْ ]فَإِنَّهُمْ قَطَعُوا رَحِمِي» ؛ [٤] به دليل برائتِ ساحت آدم و به موافقتِ «فَلَمَّا آتَاهُمَا صَالِحاً جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ» . يعنى: روايت است از عبد اللّه بن سنان ، از امام جعفر صادق عليه السلام ، راوى گفت كه: شنيدم از امام مى گفت كه: امر كرده اللّه تعالى به چيزى و مشيّت نكرده آن را . و مشيّت كرده چيزى را و امر نكرده به آن . بيانِ اين آن كه : امر كرده ابليس را به سجود آدم و مشيّت نكرده آن را ؛ و اگر مشيّت مى كرد آن را ، هر آينه سجده مى كرد . و نهى كرده آدم را از خوردنِ از درخت در ضمنِ نهى از قبولِ قول ابليس و مشيّت كرده خوردنِ او را از آن ؛ و اگر مشيّت نمى كرد ، نمى خورد . مراد اين است كه : مشيّت او به هر واقع ، حتّى به معاصى تعلّق مى گيرد و امر او تعلّق