صافي در شرح کافي - قزوینی، خلیل - الصفحة ٥٢١

.اصل: [عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، ع يَشَأْ، وَشَاءَ وَلَمْ يَأْمُرْ؛ أَمَرَ إِبْلِيسَ أَنْ يَسْجُدَ لِادَمَ، وَشَاءَ أَنْ لَا يَسْجُدَ، وَلَوْ شَاءَ لَسَجَدَ ، وَنَهى آدَمَ عَنْ أَكْلِ الشَّجَرَةِ، وَشَاءَ أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا، وَلَوْ لَمْ يَشَأْ لَمْ يَأْكُلْ» .

شرح: نهى آدم از اَكلِ شجره ، دو قسم واقع شده در قرآن و شخصِ شَجَره هر كدام ، غير شخص شجره ديگرى است و هر دو شخصِ شجره ، از يك جنس است : اوّل : نهى در آيت سوره بقره: «وَلَا تَقْرَبَا هذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ» [١] و اين نهى ، صريح است و براى تحريم است و آدم عليه السلام مخالفت آن نكرده اصلاً. دوم : نهى در سوره طه : «فَقُلْنَا يا آدَمُ إِنَّ هذَا عَدُوٌّ لَكَ وَلِزَوْجِكَ فَلَا يَخْرُجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقى» [٢] و اين نهى ، غير صريح است از اكل شجره ديگر كه آن را ابليس «شَجَرَةُ الْخُلْد» و «مِلْكِ لَا يُبْلى» ناميده و اين نهى ، براى تنزيه است ، بنابر اين كه مراد به شَقا ، آزار كشيدن در دار دنياست ، مثل: «طه * مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى» [٣] ؛ زيرا كه هيچ كس توهّم سوء عاقبت در آدم عليه السلام نكرده و آدم عليه السلام مخالفت اين نهى كرده از روى نسيان و خطا ، موافق آيت سوره طه كه: «وَلَقَدْ عَهِدْنَا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً» [٤] . و بيان مى شود در «كِتَابُ الْأَيْمَانِ وَالنُّذُورِ وَالْكَفَّارَاتِ» در حديث دوّمِ باب چهاردهم كه «بَابُ الاِسْتَثْنَاءِ فِي الْيَمِينِ» است . و ميان خطاب به اين نهى و ميان مخالفت آدم ، سى سال فاصله بوده و به اين حجّت كه سهولتِ خطاب و فراموشى است آدم ، مغلوب كرده موسى را ، چنانچه در روايتِ موافق و مخالف مذكور است . على بن ابراهيم در تفسير سوره بقره گفته كه : حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللّهِ عليه السلام قَالَ : إِنَّ مُوسى عليه السلام سَأَلَ رَبَّهُ أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ آدَمَ عليه السلام فَجَمَعَ ، فَقَالَ لَهُ مُوسى : يَا أَبَه! أَ لَمْ يَخْلُقْكَ اللّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ ، وَأَسْجَدَ لَكَ مَلَائِكَتَهُ وَأَمَرَكَ أَنْ لَا تَأْكُلَ مِنَ الشَّجَرَةِ ، فَلِمَ عَصَيْتَهُ؟