و مصنّف ، ترجيح روايات اوّل كرده . و ابن بابويه ، ترجيح روايات دوم كرده . و بيان مى شود مفصّلاً در «كِتَابُ الْحَجِّ» در شرح كلام مصنّف در ذيل حديث پنجمِ «بَابُ حَجِّ إِبْرَاهِيمَ وَ إسْمَاعِيلَ وَبَنَائِهِمَا الْبَيْتَ وَمَنْ وَلِيَ الْبَيْتَ بَعْدَهُمَا عليهماالسلام» كه باب هفتم است.

[حديث ] پنجم

.اصل: [عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، ع «شَاءَ وَأَرَادَ، وَلَمْ يُحِبَّ وَلَمْ يَرْضَ؛ شَاءَ أَنْ لَا يَكُونَ شَيْءٌ إِلَا بِعِلْمِهِ، وَأَرَادَ مِثْلَ ذلِكَ، وَلَمْ يُحِبَّ أَنْ يُقَالَ: ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ، وَلَمْ يَرْضَ لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ».

شرح: شَاءَ در اوّل ، به تقدير «شَاءَ كُلَّ كائِنٍ» است . و بر اين قياس است أَرَادَ وَلَمْ يُحِبَّ وَلَمْ يَرْضَ ، پس «لَمْ يُحِبَّ ولَمْ يَرْضَ» رفع ايجابِ كلّى است و راجع مى شود به سلبِ جزيى . «شَاءَ» در «شَاءَ أَنْ لَا يَكُونَ» مبتدا و محكى است . و «أَنْ لَا يَكُونَ» خبر مبتداست . «أَنْ» مخفّفه از مثقّله است . و مفسّره مى تواند بود نزد جمعى كه شرط نكرده اند تقدّم جمله را و آن را در «وَآخِرَ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» [١] مفسّره گرفته اند . و بر هر تقدير ، «لَا يَكُونُ» مرفوع است . باء در بِعِلْمِهِ براى سببيّت است . و مراد به علم ، چيزى است كه صادر شده باشد از روى علم به مصالح و متفرّعات آن چيز ، خواه فعل باشد و خواه ترك . وَ أَرَادَ نيز مبتداست . و مِثْل مرفوع و خبرِ مبتداست. يعنى: روايت است از فضيل بن يسار گفت كه: شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام مى گفت كه: اللّه تعالى مشيّت كرده هر واقع را و اراده كرده هر واقع را و دوست نداشته بعضى را و راضى نشده به آن بعض .

[١] يونس (١٠) : ١٠ .