شرح: قُبحِ امرِ اَللّه تعالى به فَحْشَاء كنايت است از قُبح جبرِ اَللّه تعالى بر فحشا ؛ زيرا كه قبح اوّل ، لازم دارد قبح دوم را به طريق اولى . و در سوره اعراف چنين است : «وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آباءَنَا وَاللّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَى اللّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ» [١] . فرق ميان فاحشه و فَحشا اين است كه : تاء در «فَاحِشَة» براى مبالغه است ، پس «فاحشة» به معنى به غايت رسوا است و آن اين جا عبارت از تقليد اهل ظن است كه چون خالى از ظن نيز هست رسواتر است از حال اهل ظن ، به اعتبار اين كه دورتر است از علم و منافى تر است با شواهد ربوبيّت و محكمات كتب الهى كه در آنها امر به پيروى علم و نهى از پيروى غير علمِ صريح است . و همچنين ظن ضعيف ، دورتر است از ظن قوى نسبت به علم . و «فَحْشَاء» مؤنّث «فاحِش» است ، پس به معنى خصلتِ رسواست . و ترجمه آيت اين است: و چون مشركان كنند به غايت رسوا را ، گويند : يافتيم پدران و بزرگان خود را بر آن و اللّه تعالى امر كرده ما را به آن . بگو اى محمّد : به درستى كه اللّه تعالى امر نمى كند به خصلتِ رسوا كه منافى شواهد ربوبيّت و وجوبِ اعتراف به ربّ العالمين است و منافى محكمات كتب الهى است ، خواه رسواتر باشد و خواه نه ؛ آيا مى گوييد بر اللّه تعالى چيزى را كه نمى دانيد و پيروى ظن در آن مى كنيد؟ و مى آيد در «كِتَابُ الْحُجَّة» در حديث نهمِ باب هشتاد و چهارم كه «بَابُ مَنِ ادَّعَى الْاءِمَامَةَ وَلَيْسَ لَهَا بِأَهْلٍ» است كه مراد به فاحشه ، اقتدا به ائمّه جور است و حاصل آن ، همين است كه گفتيم . يعنى: روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه: هر كس كه دعوى كرد كه اللّه تعالى امر مى كند به رسوا ، پس به تحقيق دروغ بسته بر اللّه تعالى . و هر كس كه دعوى كرد كه اللّه تعالى سررشته نيك و بدِ افعال را مفوَّض سوى آن كس كرده ، پس به تحقيق دروغ بسته بر اللّه تعالى .

[١] اعراف (٧) : ٢٨ .