نمى گيرد مگر به طاعت ، خواه واقع شود و خواه نه ، پس مشيّت و امر ، لازم و ملزوم هم نيستند . و بنابر آنچه گفتيم در باب سابق ، در تفسير مشيّت ، اشكالى در اين نيست.

[حديث ] چهارم

.اصل: [عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْمُخْتَا «إِنَّ لِلّهِ تَعَالى اِءِرَادَتَيْنِ وَمَشِيئَتَيْنِ: إِرَادَةَ حَتْمٍ، وَإِرَادَةَ عَزْمٍ، يَنْهى وَهُوَ يَشَاءُ، وَيَأْمُرُ وَهُوَ لَا يَشَاءُ؛ أَ وَمَا رَأَيْتَ أَنَّهُ نَهى آدَمَ وَزَوْجَتَهُ أَنْ يَأْكُلَا مِنَ الشَّجَرَةِ وَشَاءَ ذلِكَ؟ وَلَوْ لَمْ يَشَأْ أَنْ يَأْكُلَا، لَمَا غَلَبَتْ مَشِيئَتُهُمَا مَشِيئَةَ اللّه ِ تَعَالى، وَأَمَرَ إِبْرَاهِيمَ أَنْ يَذْبَحَ إِسْحَاقَ وَلَمْ يَشَأْ أَنْ يَذْبَحَهُ، وَلَوْ شَاءَ، لَمَا غَلَبَتْ مَشِيئَةُ إِبْرَاهِيمَ مَشِيئَةَ اللّه ِ تَعَالى».

شرح: اراده و مشيّت الهى متلازم است ، و لِهذَا در اين حديث ، بيان يكى از آنها به جاى بيان ديگرى شده . مراد به اراده حتم اين است كه : بندگان را قدرت بر ضدّ مراد آن نباشد و آن ، در افعال خودش است ، مثل نظام عالم كه مذكور شد در حديث آخرِ باب بيست و چهارم كه «بَابُ الْبَدَاء» است . مراد به اراده عزم اين است كه : بندگان را قدرت بر ضدّ مراد آن باشد . يَنْهى وَهُوَ يَشَاءُ مثال مشيّت عزم است ؛ زيرا كه تعلّق مشيّت حتم الهى به مَنْهيٌّ عَنْه ، محال است . وَ يَأْمُرُ وَهُوَ لَا يَشَاءُ مثال مشيّت حتم است ؛ زيرا كه «لَا يَشَاءُ» به معنى «يَشَاءُ خِلَافَهُ» است . و مشيّتِ خلاف مَأْمورٌ بِهِ از جانب اللّه تعالى دو قسم است؛ اوّل: مشيّت حتم . دوم : مشيت عزم . و اين جا مراد ، قسم اوّل است ، حقيقتِ نهى آدم و زَوْجه او بيان شد در شرح حديث سابق.