صافي در شرح کافي - قزوینی، خلیل - الصفحة ٥٨٠

لاميّه است و آن ، استطاعت تامّ فعل است ، چنانچه گفته در سوره زمر: «أَ فَمَنْ شَرَحَ اللّهُ صَدْرَهُ لِلْاءِسْلَامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ» [١] . يعنى: گفت بصرى كه: آيا بنابر اين كه هر كه فعلى كند ، استطاعت آن داشته باشد و هر كه نكند ، نداشته باشد ، مردمان مجبوران اند در فعل و ترك؟ امام عليه السلام گفت كه: اگر مى بودند مجبوران ، مى بودند معذوران در معاصى . گفت كه: آيا پس واگذاشته شده سوى ايشان؟ گفت كه: نه . گفت كه: پس چگونه اند ايشان؟ گفت كه: دانست اللّه تعالى در ازل از ايشان فعلى را ، پس كرد در ايشان استطاعت تامّ فعل را به مناسبت آنچه از ايشان دانست ، پس چون كنند آن را ، مى باشند با فعل صاحبان استطاعت تامّ . گفت بصرى كه: گواهى مى دهم كه آنچه گفتى به كار آمدنى است ، نه آنچه مخالفان مى گويند و اين كه شما اهل بيت نبوّت و رسالتيد.

[حديث ] سوم

.اصل: [مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللّه ِ، عَنْ «إِذَا فَعَلُوا الْفِعْلَ، كَانُوا مُسْتَطِيعِينَ بِالِاسْتِطَاعَةِ الَّتِي جَعَلَهَا اللّه ُ فِيهِمْ». قَالَ: قُلْتُ: وَمَا هِيَ؟ قَالَ: «الْالَةُ مِثْلُ الزَّنَّاءِ [٢] إِذَا زَنى، كَانَ مُسْتَطِيعاً لِلزِّنى حِينَ زَنى : وَلَوْ أَنَّهُ تَرَكَ الزِّنى وَلَمْ يَزْنِ، كَانَ مُسْتَطِيعاً لِتَرْكِهِ إِذَا تَرَكَ».