ندارد اصلاً ـ نه در خارج و نه در ذهن ـ و تغيير نمى دهد او را زمان ها ؛ چه او چگونگى ندارد اصلاً . مخفى نماند كه از اين تقرير ظاهر مى شود كه عطف «وَلَا تَنْقُصُهُ» تا آخر ، بر «بِخِلاَفِ الْأَشْيَاءِ» بهتر است از عطف آن بر «لَا تُدْرِكُهُ» ؛ چه آن داخل در حاصلِ آن چه در مستثناى منقطع است نيست . و تتمّه اين حديث مى آيد در حديث ششمِ باب دوم و حديث ششمِ باب چهاردهم .

[حديث] ششم

.اصل: [مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ : حَدَّثَن «كَفى لِأُولِي الْأَلْبَابِ بِخَلْقِ الرَّبِّ الْمُسَخِّرِ، وَمُلْكِ الرَّبِّ الْقَاهِرِ، وَجَلَالِ الرَّبِّ الظَّاهِرِ، وَنُورِ الرَّبِّ الْبَاهِرِ، وَبُرْهَانِ الرَّبِّ الصَّادِقِ ؛ وَمَا أَنْطَقَ بِهِ أَلْسُنَ الْعِبَادِ، وَمَا أَرْسَلَ بِهِ الرُّسُلَ، وَمَا أَنْزَلَ عَلَى الْعِبَادِ دَلِيلاً عَلَى الرَّبِّ عَزَّ وَجَلَّ».

شرح: خَلْق به معنى مخلوق است ، يا به معنى مصدرى است . الرَّبّ : صاحب كلِّ اختيار هر كس و هر چيز . مُسَخّر (به فتح يا كسر خاء با نقطه مشدّده) صفت خلق است و بر اين قياس است نظاير آن . المُلْك (به ضمّ ميم و سكون لام) : پادشاهى . الْقَاهِر : غالب بر پادشاهىِ پادشاهان ديگر . الْجَلَال (به فتح جيم ، مصدر بابِ «ضرب») : بزرگى ، به معنى [١] بى نقصان و عيب بودن. يعنى: روايت است از امام محمّد باقر عليه السلام ، گفت كه: بس است براى خردمندان به اعتبار اين كه دليل باشد بر وجود صاحبِ كلِّ اختيارِ هر كس و هر چيز ـ جلّ وعزّ ـ به معنى اين كه عالَم از فاعلش به تدبير و قدرت و نفوذِ اراده صادر شده ، چنانچه اهل

[١] ب : - «به فتح جيم ، مصدر باب ضرب : بزرگى، به معنى» .