شرح: مراد به معرفت اين جا ، علم به ربوبيّت ربّ العالمين و علم به رسالت رسولى براى هر زمانى و علم به وصى عالم به جميع احكام بعد از وفات آن رسول در هر زمان است . مِنْ صُنْع مَنْ هِيَ ، سؤال است از اين كه حصول آن علم ها در مكلّفان ، آيا به تدبير اللّه تعالى است ، يا به سعى و تدبير مكلّفان است؟ و حاصل جواب اين است كه به تدبيرِ اللّه تعالى است؛ و مراد اين است كه : هر كس كه به سنّ تميز رسيده ، اللّه تعالى چنان كرده كه او نظر در مخلوقى به قولِ «كُنْ» و محضِ نفوذ اراده كرده و ربّ خود را دانسته ، پس اگر منكر شود ، به هوا و هوس و مكابره خواهد بود. پس هر كه ربّ خود را دانست ، مى داند كه خلق آدميان عبث نيست ، بلكه براى تكليف و دار جزاست و علم به رسالتِ رسول به هم مى رساند به معجزات كه به تدبير اللّه تعالى است و همچنين علم به وصى به هم مى رساند ، خصوصاً بعد از نظر در محكمات كتاب ، پس هر كه منكر شود به تأويل و تخصيصِ نامعقول ، به هوا و هوس و مكابره خواهد بود . و توضيح اينها مى شود در «كِتَابُ الْحُجَّة» در احاديثِ «بَابُ الاِضْطِرَارِ إِلَى الْحُجَّةِ» كه باب اوّل است. يعنى: روايت است از محمّد بن حكيم (به ضم حاء و فتح كاف ، يا به فتح حاء و كسر كاف) گفت كه: گفتم امام جعفر صادق عليه السلام را كه: شناختِ مكلّفان ، ربوبيّت اللّه تعالى را و رسالت رسول را و امامت امام حق را در هر زمانى تا انقراض عالم از فعل به تدبير كيست آن؟ مراد اين است كه : آيا مُكلّفٌ بِه است يا نه؟