در اين باب ، شش حديث است. بدان كه مى تواند بود كه در اين باب و دو باب بعد از اين ، از كاتبان كافي ، غلطى شده باشد و احاديث اين باب ، پنج باشد و عنوان باب سى و چهارم كه «بَابُ حُجَجِ اللّهِ عَلى خَلْقِهِ» است در اوّل حديث ششمِ اين باب بيايد و در باب بى عنوان ـ كه باب سى و سوم است ـ پنج حديث باشد . و ظاهر اين است كه غلط كاتبان از دو چيز ناشى شده باشد : اوّل اين كه : لفظ «أَلْزَمَهُ فِيهَا الْحُجَّةَ» در حديث ششم هست ، پس خيال كرده اند كه آن حديث ، به اين باب مناسب تر است . دوم اين كه : در بعض حديث ششم ، حواله بر سند حديث چهارم و پنجم شده ؛ وَاللّهُ أَعْلَم .

[حديث ] اوّل

.اصل: [مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى وَغَيْرُهُ، عَنْ أَح «إِنَّ اللّه َ احْتَجَّ عَلَى النَّاسِ بِمَا آتَاهُمْ وَعَرَّفَهُمْ».

شرح: روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه: به درستى كه اللّه تعالى حجّت گرفته بر مردمان عاصى به دو چيز؛ اوّل : آنچه داده به ايشان مثل چشم و زبان . دوم : آنچه شناسانيده به ايشان ، مثل طريق خير كه تصديق ربوبيّت است و طريق شرّ كه انكار ربوبيّت است . اشارت است به امثال آيت سوره بلد: «أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ * وَلِسَاناً وَشَفَتَيْنِ * وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ» [١] . [مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ، مِثْلَهُ.]

[١] بلد (٩٠) : ٨ ـ ١٠ .