شرح: استطاعت ، مستعمل نمى شود مگر در قدرت كسى كه قول او به محضِ نفوذ اراده و قولِ «كُنْ» نباشد و با آن قدرت ، فِي الْجُمْله وسعتى باشد . و چون اللّه تعالى در تكليف بندگان ، اكتفا به اصل قدرت ايشان نكرده ، بلكه به فضل و رحمت خود گفته در سوره بقره: «لَا يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْساً إِلَا وُسْعَهَا» [١] و وسع ، مختلف مى شود به شدّت و ضعف ، احتياج شده به اين باب ، تا بيان شود كه كدام مرتبه استطاعت ، مصحّحِ تكليف است و كدام مرتبه ، زايد بر آن است و مخصوص جمعى از مكلّفان است ، چنانچه در سوره كهف گفته: «وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً» [٢] و گفته: «إنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْراً» [٣] و كدام مرتبه ، ممكن نيست در مكلّفان . در اين باب ، چهار حديث است.

[حديث ] اوّل

.اصل: [عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْحَسَنِ «يَسْتَطِيعُ الْعَبْدُ بَعْدَ أَرْبَعِ خِصَالٍ: أَنْ يَكُونَ مُخَلَّى السَّرْبِ، صَحِيحَ الْجِسْمِ، سَلِيمَ الْجَوَارِحِ، لَهُ سَبَبٌ وَارِدٌ مِنَ اللّه ِ».

[١] بقره (٢) : ٢٨٦ .[٢] كهف (١٨) : ١٠١ .[٣] كهف (١٨) : ٦٧ و ٧٢ و ٧٥ .