مرحوم آخوند می‌فرماید: این حرف هم صحیح نیست. مقصودتان از «واسطه» چیست؟ اگر مقصودتان واسطه در عروض است، می‌خواهید بگویید خود آنها بالعرض متحرک‌اند. و اگر مقصودتان واسطه در ثبوت است، مدعای ما همین است. واسطه در ثبوت یعنی ]این قوا[ علت‌اند و واسطه‌اند؛ یعنی مجردات علة‌العله هستند و اینها علت مباشرند. پس مدعا ثابت است. بنابراین نفوس فلکی از آن جهت که مؤثر در حرکات افلاک‌اند قوای جسمانی‌اند و شما گفتید «هر قوه جسمانی متناهی‌التأثیر است»، پس لازم می‌آید که افلاک هم روزی خسته شوند و از کار بیفتند.

بعد ایشان مطلبی از فخر رازی در تأیید اشکال بر شیخ نقل می‌کند و می‌گوید اینجا حرف فخر رازی درست است و جواب ندارد.

جواب مرحوم آخوند به ایراد ششم

بعد مرحوم آخوند می‌فرماید: این ایراد یک جواب دارد، ولی طبق این جواب مبنا به کلی دگرگون می‌شود. جواب این است: قوای فلکی مانند سایر قوای طبیعت امور ثابت نیستند. این ایراد در وقتی وارد است که قوه‌ها از اوّلی که خلق شده‌اند وجودهای ثابتی داشته باشند؛ آنوقت این وجودهای ثابت، کهنه‌شدنی و فرسوده‌شدنی و خسته‌شدنی و از بین رفتنی است. ولی به حکم حرکت جوهریه، قوای جسمانی مطلقا (و از جمله قوای جسمانی فلکی) متجدد الذات‌اند و آنآ فآنآ تازه و نو می‌شوند.

نقد علامه طباطبایی به مرحوم آخوند

اینجا آقای طباطبایی ایرادی می‌گیرند و می‌فرمایند: اگر این حرف را بزنیم پس طرح این بحث از اساس بی‌فایده است؛ چون اینجا بحث در این است که آیا قوای جسمانی متناهی‌التأثیر و متناهی‌التحریک‌اند یا نه؟ عده‌ای گفتند: قوای جسمانی متناهی‌التحریک‌اند. لازمه حرف اینها این بود که یک روزی ]این حرکتها[ تمام شود. عده دیگری گفتند: این قوه‌ها متناهی‌التحریک نیستند، به این معنا که قوای عالم استعداد تحریک الی‌الابد را دارند؛ یعنی همین قوای موجود عالم، مادام که