بحث درباره برهانهایی بود که برای «اثبات وجود زمان در خارج» اقامه شده است. عرض کردیم که مطالب متعددی در باب زمان داریم و مهمترش دو مطلب است. یکی اینکه آیا زمان در خارج اذهان وجود دارد، یک امر عینی است و یا یک امر وهمی و ساخته ذهن است؟ گفتیم دو برهان است. یک برهان را ما در جلسه گذشته به نحوی تقریر کردیم، ضمن اینکه اشاره و بلکه تصریح کردیم که این نوع تقریر تقریری است که ما می‌کنیم و بسا هست با تقریری که آقایان می‌کنند متفاوت باشد. حال توضیح بیشتری راجع به همان برهان اول عرض می‌کنم چون آقای طباطبایی حاشیه‌ای در اینجا دارند.

توضیح درباره برهان اول

گفتیم که ما می‌بینیم حرکات علاوه بر مقداری که به حسب مسافت دارند یعنی علاوه بر نوعی قابلیت تقسیم که به حسب مسافت دارند نوعی قابلیت تقسیم هم از یک نظر دیگر دارند. پس، از اینجا کشف می‌کنیم که حرکات دارای دو نوع مقدارند و به تعبیر دیگر هر حرکتی از دو نظر دارای مبدأ و منتهاست که گاهی از این دو